CO2-Prestatieladder trede 3 checklist: ben je er klaar voor?

Je bent al een eind op weg. Je bedrijf heeft waarschijnlijk al de eerste stappen gezet, zoals een CO2-voetafdruk maken en misschien al trede 2 behaald. Nu kijk je naar trede 3. Dit is het niveau waar het echt serieus wordt. Het is het moment waarop je niet alleen kijkt naar wat jouw bedrijf direct verbruikt, maar ook naar de hele keten eromheen. Voor veel bedrijven voelt dit als een grote stap. Het is namelijk het moment dat je echt aan de slag gaat met een gestructureerd systeem.

Veel mensen denken dat trede 3 vooral gaat over ingewikkelde rekenmodellen. Dat is een misverstand. Het gaat veel meer over organisatie. Hoe zorg je ervoor dat iedereen in het bedrijf begrijpt wat er moet gebeuren? Hoe maak je van CO2-reductie geen lastige klus, maar iets wat gewoon onderdeel wordt van je dagelijkse werk? In dit artikel kijken we niet naar droge theorie, maar naar de praktijk. We gaan kijken naar wat je echt moet regelen om klaar te zijn voor trede 3.

Waarom trede 3 anders is dan je denkt

Veel bedrijven die net aan trede 3 beginnen, maken dezelfde fout. Ze denken dat ze alles perfect moeten regelen voordat ze kunnen beginnen. Maar trede 3 draait om verbeteren. Het draait om een cyclus opzetten en die langzaam vullen. Het grote verschil met trede 2 is de scope. Bij trede 2 keek je vooral naar je eigen kantoor en fabriek. Bij trede 3 moet je ook kijken naar je leveranciers en klanten. Dit noemen we scope 1, 2 en 3.

Stel je voor: je bent een bedrijf dat metalen onderdelen maakt. Jouw directe stroomverbruik is scope 2. De gasverwarming in je fabriek is scope 1. Maar het staal dat je inkoopt? Dat is scope 3. En de reis die een klant maakt om jouw product op te halen? Ook scope 3. Bij trede 3 hoef je niet direct alles te meten wat er in scope 3 gebeurt. Wel moet je duidelijk maken waar je de grootste impact kunt maken. Je moet laten zien dat je weet waar de grootste uitstoot zit en dat je een plan hebt om dat aan te pakken.

De checklist: vier praktische stappen

Hieronder vind je geen lange theorie, maar een praktische checklist. Dit zijn de dingen die je geregeld moet hebben om te slagen voor trede 3. Je kunt dit zien als een soort stappenplan.

1. De CO2-voetafdruk op orde (scope 1, 2 en 3)

Bij trede 3 mag je niet meer gokken. Je moet je emissies berekenen met echte data. Voor scope 1 (gas, brandstof) en scope 2 (elektriciteit) is dat vaak nog te doen. Je pakt je energierekening en rekent het om naar CO2. Dit doe je met emissiefactoren. Die factoren vind je bij instanties zoals het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) of via je energieleverancier.

Het lastigere deel is scope 3. Dit zijn alle emissies die niet van jou zijn, maar wel in jouw keten horen. Voor trede 3 hoef je niet alle 15 categorieën van scope 3 uit te werken. Je moet wel laten zien dat je de belangrijkste categorieën hebt geïdentificeerd. Dit noemen we de ‘hotspots’.

Praktisch voorbeeld:
Stel je hebt een bouwbedrijf. Je merkt dat je veel beton inkoopt. Het produceren van beton zorgt voor veel CO2. Dit is een scope 3 hotspot. Je hoeft nu nog geen perfecte berekening te maken voor alle betonleveranciers. Maar je moet wel kunnen uitleggen: “Wij weten dat 70% van onze materiaalemissies uit beton komt. Daarom gaan we daar iets aan doen.” Dat is voldoende voor trede 3.

2. Een CO2-reductieplan met concrete doelen

Met alleen meten ben je er niet. Trede 3 vraagt om een plan. Dit plan moet realistisch zijn. Je kunt niet zeggen: “We gaan volgend jaar 100% CO2-neutraal zijn” als je nu nog met olie verwarmt. De eis is dat je doelen stelt die binnen 5 jaar liggen.

Het is slim om te werken met SBT’s (Science Based Targets), maar voor trede 3 mag je ook gewoon je eigen doelen stellen. Het belangrijkste is dat je kunt uitleggen waarom je voor deze doelen hebt gekozen.

Verdeel je doelen in drie categorieën:

• Energiebesparing: Minder verbruiken. Denk aan LED-lampen, isolatie of efficiëntere machines.
• Conversie: Overstappen op schonere brandstoffen. Denk aan gas vervangen door een warmtepomp.
• Keteninitiatieven: Samenwerken met leveranciers. Vraag ze om hun CO2-uitstoot te verminderen of kijk naar alternatieve materialen.

Zorg dat je doelen meetbaar zijn. Zeg niet: “We gaan zuiniger met energie om.” Zeg wel: “We verminderen ons elektriciteitsverbruik met 10% in 2025 ten opzichte van 2024.”

3. De organisatie en verantwoordelijkheden

Dit is waar veel bedrijven vastlopen. Trede 3 vereist dat CO2 niet alleen bij één persoon ligt (bijvoorbeeld de facility manager). Het moet een onderdeel zijn van de bedrijfsvoering.

Je moet een duidelijke structuur hebben:

• Wie is de trekker? Iemand moet verantwoordelijk zijn voor het CO2-managementsysteem.
• Wie is de hoogste baas? Het management moet betrokken zijn. Zij moeten de doelen goedkeuren.
• Wie voert het uit? Medewerkers op de werkvloer moeten weten wat er van hen verwacht wordt.

Het gaat hier om bewustzijn. Zorg dat iedereen weet wat de CO2-doelen zijn. Dit kun je doen via een personeelsbijeenkomst, een nieuwsbrief of posters op de zaak. Het klinkt simpel, maar het is een harde eis voor de certificering.

4. De PDCA-cyclus (Plan-Do-Check-Act)

De CO2-Prestatieladder is gebaseerd op de Plan-Do-Check-Act cyclus. Dit klinkt technisch, maar het is gewoon een manier van werken:

1. Plan: Bedenk wat je gaat doen (je doelen en actieplan).
2. Do: Doe het (voer de maatregelen uit).
3. Check: Kijk of het werkt (meet je resultaten).
4. Act: Verbeter het (pas je plan aan als het niet werkt).

Voor trede 3 moet je deze cyclus minimaal één keer hebben doorlopen. Dit betekent dat je niet pas in december gaat kijken hoe het ging. Je moet tussentijds monitoren. Stel je voor: je had bedacht dat isolatie van het dak veel zou opleveren. Maar na drie maanden merk je dat het energieverbruik niet zakt. Dan moet je uitzoeken waarom en je plan bijstellen. Dat is de ‘Check’ en ‘Act’.

De praktijk: hoe pak je het aan?

Je hebt nu de theorie gelezen. Laten we kijken hoe dit er in de praktijk uitziet. Stel, je bent een metaalbedrijf met 20 medewerkers.

Stap 1: Data verzamelen
Je begint met scope 1 en 2. Je haalt de energierekening van afgelopen jaar. Je ziet dat je 50.000 kWh elektriciteit en 10.000 m3 gas hebt verbruikt. Je zoekt de emissiefactoren op (bijvoorbeeld via de site van Syntens of een andere bron die de overheid vrijgeeft). Je rekent uit: “Dit is onze scope 1 en 2 uitstoot.”

Stap 2: Scope 3 inventarisatie
Je kijkt naar je inkoop. Je koopt voornamelijk staal en aluminium. Je vraagt bij je drie grootste leveranciers na: “Hebben jullie een CO2-voetafdruk?” Twee leveranciers hebben nul idee. Eén leverancier heeft een rapport. Je besluit dat je voorlopig uitgaat van gemiddelde emissiefactoren voor staal en aluminium uit literatuur. Dat mag, zolang je maar aangeeft dat je dit later wilt verbeteren.

Stap 3: Doelen stellen
Je merkt dat je gasverbruik hoog is. De verwarming staat vaak aan als de deuren openstaan. Je stelt een doel: “We willen in 2026 het gasverbruik met 15% verlagen.” Dit doe je door het plaatsen van tochtstrips en het aanpassen van de stooklijst. Dit is een reëel doel.

Stap 4: Communicatie
Je roept het team bij elkaar. Je legt uit: “We willen minder gas verbruiken. Let alsjeblieft op dat de deuren dicht blijven en de ramen dichtgaan als de verwarming aanstaat.” Je maakt een briefje voor bij de deur. Nu is iedereen betrokken.

Dit is een simpel voorbeeld, maar het laat zien dat het niet ingewikkeld hoeft te zijn. Het gaat om logisch nadenken en doen wat je zegt.

Veel voorkomende valkuilen

Er zijn een aantal dingen waar bedrijven vaak tegenaan lopen. Pas hier goed op.

1. Te veel willen doen in één keer
Veel bedrijven willen scope 3 in één keer perfect in kaart brengen. Dit is onmogelijk. Bij trede 3 gaat het om een begin maken. Je hoeft niet alle 15 scope 3 categorieën uit te werken. Focus je op de top 3 van jouw uitstoot. Vaak is dat al 80% van je impact.

2. Geen verbinding met de bedrijfsstrategie
CO2 is geen eiland. Het moet passen bij wat je bedrijf al doet. Als je bedrijf groeit, mag je totale uitstoot misschien wel stijgen, maar je moet wel laten zien dat je de uitstoot per product (intensiteit) omlaag brengt. Leg uit hoe jouw CO2-plan helpt bij de toekomst van het bedrijf.

3. De administratie vergeten
Je kunt veel goede dingen doen, maar als je het niet opschrijft, telt het niet mee voor de audit. Zorg dat je een map (digitaal of fysiek) hebt met:

• Je CO2-voetafdruk berekening.
• Je actieplan.
• Notulen van vergaderingen waarin CO2 besproken is.
• Bewijzen van maatregelen (bijvoorbeeld een factuur van zonnepanelen of een offerte voor isolatie).

Een audit is eigenlijk gewoon een controle van je administratie. Hoe beter je documenten op orde zijn, hoe sneller de audit verloopt.

De rol van de keten en samenwerking

Wat trede 3 speciaal maakt, is de nadruk op samenwerken. Je kunt niet alles alleen oplossen. Als je bedrijf een machine bouwt, zit de grootste uitstoot vaak in de materialen van je leveranciers en het energieverbruik van je klant als ze de machine gebruiken.

Hoe pak je dit aan? Je begint met praten. Stel je vraag aan je leveranciers: “Wat doen jullie aan CO2-reductie?” Dit zet ze aan het denken. Misschien hebben ze zelf nog geen plan, maar door jouw vraag gaan ze erover nadenken. Dit noemen we ketenactie. Voor trede 3 is het voldoende om aan te tonen dat je deze gesprekken voert en dat je zoekt naar oplossingen.

Wil je meer weten over de bredere context van de ladder en hoe alle treden samenhangen? Bekijk dan Alles over CO2-Prestatieladder: de complete gids voor 2025. Hierin wordt de totale structuur nog duidelijker uitgelegd.

Is dit verplicht of vrijwillig?

Een veelgestelde vraag is of de CO2-Prestatieladder verplicht is. Het antwoord is nee, het is een vrijwillige certificering. Toch kiezen veel bedrijven ervoor, vooral omdat opdrachtgevers (zoals de overheid) erom vragen.

Maar er spelen meer wetten en regels. De vraag naar duurzaamheid groeit niet alleen vanuit klanten, maar ook vanuit de overheid. Het is goed om te weten waar je aan toe bent. Wil je weten of MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) voor jouw bedrijf verplicht is? Lees dan dit artikel over Is MVO beleid verplicht voor jouw bedrijf?. Dit geeft je een beter beeld van de juridische context waarin je werkt.

Hoewel de CO2-Prestatieladder vrijwillig is, werkt het in je voordeel. Het toont aan dat je proactief bent. Het laat zien dat je klaar bent voor de toekomst.

Praktische tips voor scope 1 en 2

Voordat je je te veel focust op de complexe scope 3, zorg dat scope 1 en 2 echt solide zijn. Dit is je foundation. Veel bedrijven onderschatten hun eigen directe uitstoot.

Denk aan de basis:

• Is je gebouw goed geïsoleerd?
• Staat de verwarming aan als niemand er is?
• Gebruik je energiezuinige apparaten?

Soms zijn de kleinste aanpassingen het meest effectief. Het scheelt niet alleen CO2, maar ook geld. Wil je hier concrete ideeën voor? Bekijk dan Praktische tips voor een succesvolle scope 1 emissies. Deze tips helpen je om snel resultaat te boeken zonder grote investeringen.

Door eerst je scope 1 en 2 op orde te brengen, bouw je vertrouwen op voor de moeilijkere stappen in scope 3. Je laat zien dat je daadwerkelijk aan de slag bent gegaan.

Communicatie en verslaglegging

Trede 3 vraagt ook om transparantie. Je moet je resultaten delen, zowel intern als extern. Dit hoeft niet meteen een heel glossy rapport te zijn. Het begint met een e-mail naar je medewerkers: “Kijk, dit is wat we dit jaar hebben bereikt.”

Extern is het vaak slim om je resultaten te bund