Hoe lang is ATEX geldig en hoe verleng je het?
Hoe lang is ATEX geldig en hoe verleng je het?
Als je werkt met apparatuur in een explosiegevaarlijke omgeving, dan is ATEX niet zomaar een stukje papier. Het is je veiligheidsbewijs. De centrale vraag is simpel: hoe lang mag je met dat certificaat doen? Het antwoord hangt af van het type certificaat dat je hebt. Over het algemeen zijn persoonscertificaten 5 jaar geldig, terwijl productcertificaten vaak geldig blijven zolang de normen niet veranderen en het product niet wordt aangepast. Maar in de praktijk is het iets genuanceerder. Laten we eens kijken wat dit voor jou betekent en hoe je zorgt dat je nooit zonder geldig papiertje komt te zitten.
Waarom is de geldigheid eigenlijk zo belangrijk?
Stel je voor: je staat op een bouwplaats of in een fabriekshal. Overal hangen gasdetectoren en stofvangers. Je wilt er zeker van zijn dat de apparaten die je gebruikt, veilig zijn. Een ATEX-certificaat geeft aan dat een product of een persoon voldoet aan de strengste eisen om explosies te voorkomen. Het is een keurmerk voor veiligheid.
Maar veiligheid staat nooit stil. Technologie verbetert, normen worden aangescherpt en kennis vervliegt als je niet oppast. Daarom heeft elk certificaat een houdbaarheidsdatum. Het is niet bedoeld om je te pesten; het is bedoeld om jou en je collega’s te beschermen.
Hoe lang is een ATEX-certificaat geldig?
Dit is waar het interessant wordt, want er is niet één antwoord. We moeten onderscheid maken tussen twee hoofdcategorieën: persoonscertificaten en productcertificaten.
1. De geldigheid van je ATEX-persoonscertificaat
Ben jij zelf gecertificeerd om te werken in explosiegevaarlijke zones? Dan heb je waarschijnlijk een certificaat voor bijvoorbeeld module Ex 002 (basisveiligheid). In de meeste gevallen, en zeker bij erkende examens zoals die van TÜV Nord, is een ATEX-persoonscertificaat 5 jaar geldig.
Waarom 5 jaar? Omdat je kennis na vijf jaar een opfrisser nodig heeft. De techniek verandert, nieuwe gevaren komen op en de regels kunnen wijzigen. Na die vijf jaar moet je opnieuw examen doen. Sommige bedrijven kiezen ervoor om hun medewerkers eerder bij te scholen, bijvoorbeeld na 3 jaar, om zeker te weten dat de kennis up-to-date blijft. Maar wettelijk gezien mag je die 5 jaar uitzitten.
2. De geldigheid van een ATEX-productcertificaat
Dit gaat om de apparaten zelf: lampen, pompen, sensoren, noem maar op. Hier is de regel vaak anders. Een productcertificaat (of ATEX-verklaring) blijft vaak geldig zolang het product ongewijzigd blijft en de normen niet veranderen.
Dit klinkt makkelijker dan het is. Want:
- Als er een nieuwe versie van een norm uitkomt (bijvoorbeeld EN 60079-0), moet het product mogelijk opnieuw getest worden.
- Als de fabrikant het product aanpast (bijvoorbeeld een andere behuizing), vervalt het certificaat of moet het worden aangepast.
Een CE-markering met ATEX-logo op een apparaat is dus niet oneindig geldig als je er niets mee doet, maar het is wel permanent geldig totdat de technische basis verandert.
Hoe verleng je een ATEX-certificaat?
Het woord 'verlengen' is eigenlijk een beetje misleidend. Je verlengt namelijk niet zomaar een papiertje. Je toont aan dat je nog steeds voldoet.
Stappenplan voor het verlengen van een persoonscertificaat
Als je certificaat over een paar maanden verloopt, moet je in actie komen. Wacht niet tot de dag zelf, want examenplaatsen kunnen schaars zijn.
- Check de vervaldatum: Kijk in je portemonnee of digitale map. Noteer de datum.
- Zoek een opleider: Er zijn verschillende partijen die ATEX-trainingen aanbieden. Denk aan TÜV Nord, IAB, of andere gespecialiseerde veiligheidsinstanties. Kijk niet alleen naar de prijs, maar ook naar de inhoud van de cursus.
- Volg de training: Vaak is er een herhalingscursus (refresher) die korter is dan de oorspronkelijke opleiding. Dit is een mooie basis om je kennis op te frissen.
- Doen het examen: Slag je? Dan krijg je een nieuw certificaat, meestal weer geldig voor 5 jaar.
Wat als je certificaat al verlopen is?
Als je certificaat al verlopen is, mag je officieel niet meer werken in de zones waarvoor je gecertificeerd was. Je moet het volledige examen opnieuw doen. Het is dus slim om dit tijdig te plannen.
Producten certificeren of opnieuw keuren
Stel, je hebt een machine die al jaren meegaat. Is die nog wel ATEX-veilig?
Als de machine technisch in orde is en de normen zijn niet fundamenteel veranderd, mag je hem blijven gebruiken. Echter, bij twijfel of bij grote veranderingen (een motor vervangen die vonken kan maken, bijvoorbeeld), moet je een nieuwe beoordeling laten doen.
Dit gebeurt door een Notified Body (een aangewezen instantie). Zij kijken naar het product en beoordelen of het nog steeds voldoet aan de huidige eisen. Is het goed? Dan krijg je een nieuwe verklaring of wordt het bestaande certificaat aangepast.
Veel bedrijven kiezen ervoor om hun kritieke apparatuur periodiek te laten controleren, bijvoorbeeld elke 3 of 5 jaar, zelfs als dit niet strikt noodzakelijk is. Dit geeft zekerheid en voldoet aan de Arbowetgeving die vraagt om een veilige werkplek.
De valkuilen: wat vaak misgaat
Er zijn een paar dingen die regelmatig misgaan in de praktijk. Laten we ze bespreken zodat jij ze kunt vermijden.
1. De 'gouden oude' machine
Een machine die twintig jaar geleden is gecertificeerd, is niet automatisch nog steeds veilig volgens de huidige normen. De normen voor explosiebeveiliging (de EN 60079 serie) worden regelmatig herzien. Als je oude machine nog prima werkt, controleer dan of de gebruikte beschermingsmethode (bijvoorbeeld drukvaste behuizing) nog steeds is toegestaan voor het specifieke gas of stof dat in jouw bedrijf voorkomt.
2. De vervangen onderdelen
Je vervangt een lamp in een ATEX-gecertificeerde armatuur. Dat lijkt onschuldig. Maar als die lamp vonken kan geven bij het doorbranden, of als de behuizing niet meer luchtdicht is, kan het certificaat vervallen. Controleer altijd de specificaties van vervangingsdelen.
3. De administratieve rompslomp
Een certificaat is alleen geldig als het er is. Als je het papiertje kwijt bent, ben je het certificaat niet direct kwijt, maar moet je kunnen aantonen dat je het ooit gehaald hebt (bijvoorbeeld via een digitale registratie van de exameninstelling). Zorg voor een goede administratie.
Hoe houd je het overzicht?
Het bijhouden van alle certificaten in een bedrijf kan een klus zijn. Zeker als je met veel mensen en veel apparatuur werkt.
Een handige tip is om een overzicht te maken. Geef aan wanneer welk certificaat verloopt. Zet een reminder in de agenda, bijvoorbeeld 3 maanden voordat het afloopt. Zo voorkom je dat je in de knoei komt.
Als je net begint met het opzetten van je veiligheidsbeleid, is het slim om alles in één keer goed te regelen. Je kunt dan kijken naar een totaaloverzicht van Alles over Werkplekveiligheid: de complete gids voor 2025. Dit geeft je een brede basis om op verder te bouwen.
De rol van het V&G plan
ATEX is nooit los te zien van je algemene veiligheid en gezondheidsplan (V&G plan). In sectoren zoals de bouw of de industrie is het verplicht om risico’s in kaart te brengen. Explosiegevaar hoort daar vaak bij.
Voordat je begint met een project, moet je soms een V&G plan opstellen. Daarin neem je op welke maatregelen je neemt tegen explosiegevaar. Een goede voorbereiding is het halve werk. Als je precies weet wat er moet gebeuren, voorkom je dat je achteraf nog snel certificaten moet regelen. Bekijk hiervoor de checklist: veiligheidsplan checklist: ben je er klaar voor?.
Daarnaast is het belangrijk om te weten hoe je een V&G plan opstelt voor specifieke risico’s. Het opstellen van zo’n plan is een vak apart. Als je hier meer over wilt weten, kun je lezen: Hoe bereid je je voor op V&G plan?. Dit helpt je om de ATEX-eisen goed te integreren in je dagelijkse werk.
De kosten van verlenging en certificering
We kunnen er niet omheen: geld speelt een rol. Het kost geld om certificaten te verlengen en om apparaten te laten keuren. De kosten voor een persoonstraining zijn meestal enkele honderden euros. De kosten voor het certificeren van een machine kunnen veel hoger oplopen, afhankelijk van de complexiteit.
Veel bedrijven vragen zich af wat de kosten zijn van het veilig houden van besloten ruimten (vaak een plek waar ATEX van toepassing is). De prijzen kunnen flink variëren, afhankelijk van inspecties, keuringen en benodigde materialen. Het is slim om je hier van tevoren in te verdiepen. Bekijk de informatie over Hoeveel kost besloten ruimten in 2025? om een idee te krijgen van de budgettering.
Praktische checklist voor jou
Om het je makkelijk te maken, hier een korte samenvatting die je kunt gebruiken:
- Check je persoonsbewijs: Is het nog geldig? Plan een training in als het bijna verloopt (meestal na 5 jaar).
- Check je machines: Zijn er sinds de aanschaf normen veranderd? Zijn er delen vervangen?
- Vraag om documentatie: Vraag bij de fabrikant of leverancier altijd het ATEX-certificaat en de gebruikershandleiding op.
- Administratie: Zorg voor een digitaal of fysiek mapje met alle certificaten en documenten.
Conclusie
De geldigheid van ATEX hangt dus af van wat het is. Voor jou als persoon is het vaak 5 jaar. Voor een apparaat is het 'zolang het veilig blijft volgens de norm'. Het is geen eenmalige actie, maar een doorlopend proces.
Door alert te blijven en op tijd te verlengen, zorg je niet alleen voor een veilige werkplek, maar voorkom je ook boetes of problemen met de verzekering. Neem de tijd om je certificaten te checken en plan je trainingen ruim van tevoren. Veiligheid is geen kostenpost, maar een investering in je toekomst.
Wil je meer weten over hoe je dit soort processen aanpakt in je bedrijf? Lees dan verder op onze site over diverse veiligheidsonderwerpen.
Ben je klaar om je werkplek veiliger te maken? Zorg dat je goed voorbereid bent en laat je informeren door betrouwbare bronnen. Het begint allemaal met bewustzijn en actie. Veel succes!