Hoe lang is PBM geldig en hoe verleng je het?
Hoe lang is PBM geldig en hoe verleng je het?
Persoonlijke beschermingsmiddelen, afgekort PBM, zijn essentieel op veel werkplekken. Denk aan helmen, werkschoenen, oorkappen of valbeveiliging. Een veelgestelde vraag is: hoelang mag je zo’n middel gebruiken? En wat moet je doen om het te verlengen of te vervangen? In dit artikel lees je wat de regels zijn, hoe je dit praktisch aanpakt en waar je op moet letten.
Wat is PBM eigenlijk?
PBM zijn spullen die je draagt om je lichaam te beschermen tegen risico’s op het werk. Ze helpen letsel te voorkomen. Denk aan handschoenen tegen scherpe voorwerpen, veiligheidsbrillen tegen spatende deeltjes of ademhalingsmaskers tegen stof en dampen.
Deze middelen zijn niet onbeperkt houdbaar. Materialen slijten, rubber wordt oud en filters raken vol. Daarom zijn er regels voor de geldigheid. Die regels verschillen per soort PBM en per situatie.
Hoe lang is PBM geldig?
Er is geen eenduidige wet die zegt: ‘een werkhandschoen is 2 jaar geldig’. De maximale geldigheid hangt af van het type PBM, de fabrikant en de omgeving waarin je het gebruikt.
Voor veel PBM geldt een houdbaarheidsdatum. Die staat meestal op het etiket of in de gebruiksaanwijzing. Bijvoorbeeld: een valharnas heeft vaak een maximale levensduur van 5 tot 10 jaar, maar alleen als het nooit is gebruikt bij een val.
Er zijn drie belangrijke factoren die de geldigheid bepalen:
- Gebruik: PBM dat intensief wordt gebruikt, slijt sneller.
- Opslag: Vocht, hitte en zonlicht verkorten de levensduur.
- Keuring: Sommige PBM moeten jaarlijks worden geïnspecteerd.
Waarom is geldigheid belangrijk?
Op het eerste gezicht lijkt een oud paar werkschoenen nog prima te voldoen. Toch is het gevaarlijk om verouderd PBM te gebruiken. De beschermende werking neemt af. Een helm die 10 jaar in de zon heeft gelegen, is minder sterk. Een veiligheidslijn met verkleurd touw kan knappen.
Werkgevers zijn wettelijk verplicht om goede PBM te verzorgen. Medewerkers zijn verplicht om ze te gebruiken en te controleren.
Hoe check je de geldigheid?
De meeste PBM hebben een label of etiket. Daarop staat:
- De productiedatum.
- De maximale gebruiksduur.
- Keurmerken (zoals CE of EN-normen).
Is er geen label? Raadpleeg dan de website van de fabrikant of de handleiding. Twijfel je? Neem geen risico en vervang het PBM.
Hoe verleng je de geldigheid van PBM?
PBM verlengen werkt niet zoals een paspoort verlengen. Je vraagt geen document aan. In plaats daarvan zorg je dat het PBM weer voldoet aan de veiligheidseisen. Dit doe je door:
- Inspectie: Laat het PBM controleren door een deskundige.
- onderhoud: Schoonmaken en repareren waar nodig.
- Keuring: Soms is een officiële keuring nodig door een gecertificeerd bedrijf.
Als het PBM door de inspectie komt, mag het weer gebruikt worden voor een bepaalde periode. Is het afgekeurd? Dan moet het direct worden vervangen.
Stappenplan: PBM verlengen of vervangen
Volg deze stappen om zeker te weten dat je veilig werkt:
Stap 1: Controleer de status
Kijk op het etiket of in het onderhoudslogboek. Is de vervaldatum verstreken? Dan moet het PBM worden gekeurd of vervangen.
Stap 2: Plan een keuring
Neem contact op met een deskundige. Dit kan een interne veiligheidsmedewerker zijn of een extern bedrijf. Zij checken het PBM op slijtage en technische defecten.
Stap 3: Onderhoud uitvoeren
Sommige PBM kunnen worden gereinigd of voorzien van nieuwe onderdelen (bijvoorbeeld nieuwe filters in een masker). Andere PBM zijn ‘single use’ en moeten worden weggegooid.
Stap 4: Vervangen als dat nodig is
Als het PBM niet meer voldoet, koop je nieuw materiaal. Zorg dat je kiest voor een product met het juiste keurmerk.
Praktijkvoorbeelden
Hieronder zie je hoe dit werkt in de praktijk.
Voorbeeld 1: Valbeveiliging
Een valbeveiligingslijn (valblok) heeft vaak een maximale levensduur van 5 tot 10 jaar. Als er geen val heeft plaatsgevonden, kan de fabrikant toestaan dat het apparaat nog langer meegaat. Een jaarlijkse inspectie is wel verplicht.
Voorbeeld 2: Ademhalingsbescherming
Een stofmasker (FFP2) is meestal voor eenmalig gebruik. Je kunt het niet ‘verlengen’. Een gelaatsmasker met vervangbare filters kan wel langer mee, mits de filters op tijd worden vervangen.
Voorbeeld 3: Veiligheidsschoenen
Werkschoenen hebben geen wettelijke houdbaarheidsdatum. Ze zijn geldig zo lang ze geen zichtbare schade hebben en de antislipzool nog goed is. Gemiddeld gaan ze 6 tot 12 maanden mee bij intensief gebruik.
Wie is verantwoordelijk?
In Nederland rusten er twee verantwoordelijkheden:
- Werkgever: Moet zorgen voor goed PBM en keuringen regelen.
- Werknemer: Moet het PBM correct gebruiken en melden als het kapot is.
De werkgever moet een register bijhouden van PBM en keuringen. Dit heet een PBM-beleid.
Veelvoorkomende fouten
Veel bedrijven maken dezelfde fouten. Herken je ze?
- Geen keuringen plannen: PBM wordt te lang gebruikt.
- Verkeerde opslag: Helmen in de brandende zon laten liggen.
- Geen training: Medewerkers weten niet hoe ze PBM moeten controleren.
Deze fouten kosten geld en vergroten het ongevalsrisico.
Wet- en regelgeving
De regels voor PBM staan in het Arbobesluit. Ook zijn er Europese normen (EN-normen) die bepalen hoe PBM getest moet worden.
Een CE-markering is verplicht. Dit geeft aan dat het product voldoet aan de Europese veiligheidseisen. Zonder CE-markering mag een product niet worden verkocht als PBM.
Let op: Een CE-markering is niet hetzelfde als een onafhankelijk keurmerk. Sommige fabrikanten laten hun producten extra testen door onafhankelijke instanties. Dit is vaak een pluspunt.
Wanneer moet je PBM vervangen?
Er zijn een aantal signalen die aangeven dat vervangen nodig is:
- Slijtage: Gaten, scheuren of verkleuring.
- Veroudering: Rubber is hard of bros geworden.
- Na een incident: Een helm die een klap heeft opgevangen, moet worden vervangen.
- Na de maximale levensduur: Zelfs als het er goed uitziet.
Twijfel je? Gooi het weg. Veiligheid gaat voor.
Hoe vaak moet je PBM inspecteren?
De frequentie hangt af van het PBM en het gebruik:
- Dagelijks: Visuele controle door de gebruiker (bijv. schoenen, handschoenen).
- Maandelijks: Controle door de leidinggevende of veiligheidsfunctionaris.
- Jaarlijks: Professionele keuring (bijv. valbeveiliging, ademhalingsapparatuur).
Zorg dat je een schema maakt. Dit voorkomt dat dingen worden vergeten.
Praktische tips voor PBM-beheer
Om het beheer van PBM soepel te laten verlopen, volgen hier wat tips.
Gebruik een PBM-paspoort
Een PBM-paspoort is een document per medewerker. Hierin staat welk PBM hij of zij krijgt, de aanschafdatum en de vervaldatum. Dit maakt het bijhouden eenvoudig.
Automatiseer herinneringen
Gebruik software of een simpele agenda om herinneringen in te stellen voor keuringen. Zo voorkom je dat een keuring over het hoofd wordt gezien.
Bewaar PBM op de juiste plek
Zorg voor een droge, donkere en koele opslag. Vermijd temperaturen onder de 0 graden of boven de 30 graden, tenzij het PBM daar speciaal voor is ontworpen.
Wil je meer weten over het inrichten van een veilige werkplek? Bekijk dan Alles over Werkplekveiligheid: de complete gids voor 2025.
De kosten van PBM
De kosten voor PBM kunnen flink oplopen. Het hangt af van de kwaliteit en de hoeveelheid. Goedkope PBM zijn vaak minder duurzaam en moeten vaker worden vervangen. Investeer in kwaliteit om op de lange termijn te besparen.
Let op de kosten voor keuringen. Een externe keuring kost geld, maar het is verplicht. Bereken dit mee in je budget.
Lees meer over de financiële kant van veilig werken in ons artikel over werkvergunning: wat zijn de kosten en doorlooptijd?.
Veilig werken is meer dan alleen PBM
PBM is de laatste verdedigingslinie. De beste manier om ongevallen te voorkomen, is door gevaarlijke situaties te elimineren. Dit heet de hiërarchie van maatregelen.
Voorbeelden:
- Gevaarlijke stoffen vervangen door veilige alternatieven.
- Machine afschermen zodat je er niet bij kunt.
- Werkprocessen aanpassen zodat er minder risico is.
PBM is dus belangrijk, maar niet de enige oplossing.
Wat als je werkt in besloten ruimten?
Werken in een tank, put of silo is extra gevaarlijk. Hier is de keuze van PBM nog kritischer. Je hebt vaak ademhalingsbescherming nodig en valbeveiliging.
De regels voor werken in besloten ruimten zijn streng. Een verkeerd PBM kan fataal zijn. Zorg dat je weet wat de risico’s zijn.
Leer meer over de gevaren en regels in Wat is besloten ruimten precies en waarom is het belangrijk?.
Alternatieven voor PBM
Soms is er geen goed PBM beschikbaar of is het niet comfortabel. In dat geval moet het werk worden aangepast. Denk aan:
- Werken in shifts om blootstelling te beperken.
- Gebruik van technische hulpmiddelen (zoals robots).
- Extra ventilatie installeren.
Comfort is belangrijk, maar veiligheid is altijd leidend.
Conclusie
PBM heeft een beperkte geldigheid. Die hangt af van het product, het gebruik en de keuringen. Er is geen vaste termijn voor alle middelen, maar de 5-jaars regel komt vaak terug bij certificeringen en keuringen.
Het verlengen van PBM werkt niet door een formulier in te vullen, maar door het PBM te laten inspecteren en onderhouden. Is het niet meer veilig? Vervang het direct.
Werkgevers en werknemers moeten samenwerken om de veiligheid te garanderen. Regel de inspecties, hou een register bij en let op de opslag. Zo blijft iedereen veilig aan het werk.
Wil je weten hoe je de werkplek verder kunt verbeteren? Kijk dan naar ergonomie werkplek: wat zijn de kosten en doorlooptijd? voor tips over comfort en gezondheid.