Is PAGO en PMO verplicht voor jouw bedrijf?
Is PAGO en PMO verplicht voor jouw bedrijf?
Ja, in bijna alle gevallen ben je als werkgever verplicht om een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) aan te bieden. Dat is de korte versie. De langere versie is dat je hierbij vaak de keuze hebt tussen een PAGO en een PMO, en dat verschil is belangrijk om te snappen voordat je zomaar iets regelt. Het hangt allemaal af van de risico’s die jouw werknemers lopen.
Je leest het overal: arboregels zijn ingewikkeld. De een zegt dat het moet, de ander dat het niet hoeft. In dit artikel kijken we zonder jargon naar wat er nu écht van je verwacht wordt. We gaan voorbij de basis en kijken naar de praktijk. Want wat moet je nu echt regelen, en wat kun je laten?
Waarom dit onderwerp niet saai is
Veel ondernemers zien op tegen de stapel regels die op ze afkomt. Logisch. Maar een goed gezondheidsonderzoek is niet alleen een verplichting voor de baas. Het is vooral een manier om je bedrijf gezond te houden. Niemand zit te wachten op langdurige ziekte of onnodige uitval. Een PAGO of PMO helpt om problemen vroeg te zien. En vroeg zien is vaak vroeg oplossen.
Stel je voor: een medewerker heeft last van zijn rug, maar zegt niks. Hij wil niet zeuren. Jij als baas merkt het misschien pas als hij al maanden thuiszit. Een periodiek onderzoek haalt dit soort dingen naar boven. Niet om iemand te beoordelen, maar om te helpen.
Het verschil tussen PAGO en PMO
Hier gaat het vaak mis. Veel mensen denken dat het hetzelfde is. Dat is het niet.
PAGO staat voor Periodiek Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek. Dit is de wettelijke norm. Dit onderzoek moet voldoen aan een specifiek doel: het voorkomen van gezondheidsschade door werk. Het is verplicht als er in jouw bedrijf risico’s zijn die schade kunnen opleveren. Denk aan lawaai, fysieke belasting of het werken met gevaarlijke stoffen.
PMO staat voor Preventief Medisch Onderzoek. Dit is breder. Het hoeft niet per se te gaan over de risico’s op de werkvloer. Een PMO kijkt ook naar leefstijl, algemene gezondheid en fitheid. Een PMO is niet wettelijk verplicht. Een werkgever mag het aanbieden, maar het hoeft niet.
De kern van het verschil zit hem hierin: een PAGO is er specifiek om schade door werk te voorkomen. Een PMO is er om de algemene gezondheid te checken. Als jouw bedrijf geen specifieke risico’s heeft, hoef je misschien geen PAGO aan te bieden. Dan ben je alsnog verplicht om een onderzoek aan te bieden, maar mag dat dus een breder PMO zijn.
Wie moet er nu wat aanbieden?
Elke werkgever met één of meer medewerkers moet een periodiek onderzoek aanbieden. Punt. Of je nu een bouwbedrijf hebt of een kantoor. De verplichting ligt bij jou.
Maar hier is de nuance: de werknemer is niet verplicht om mee te doen. Dat is soms frustrerend voor werkgevers, maar het is de realiteit. Jij moet de deur openzetten, de medewerker mag beslissen of hij naar binnen stapt.
Waarom is dat belangrijk? Omdat het gaat om vertrouwen. Als je het verplicht stelt, voelt het als controleren. Door het aan te bieden als een service, voelt het als hulp. De meeste medewerkers doen ook wel mee, vooral als ze snappen dat het voor hun eigen veiligheid is.
De praktijk: hoe pak je het aan?
Je weet nu dat je iets moet regelen. Hoe pak je dat aan zonder dat het een chaos wordt? Volg deze stappen:
- Doe een risico-inventarisatie (RI&E): Dit is de basis. Zonder RI&E weet je niet of je een PAGO of een PMO moet aanbieden. In de RI&E staan de gevaren op jouw werkvloer. Als daar fysieke of mentale risico’s in staan, is een PAGO vaak nodig.
- Kies de juiste vorm: Gaat het om specifieke risico’s? Kies dan voor een PAGO. Wil je juist de algemene gezondheid verbeteren? Dan is een PMO een optie.
- Zoek een arbodienst of bedrijfsarts: Je kunt dit niet zelf doen. Je hebt een gecertificeerde partij nodig. Vraag offertes op bij verschillende partijen. Vraag niet alleen naar de prijs, maar ook naar de aanpak.
- Bespreek het met je team: Leg uit wat het is en waarom je het doet. Wees open over het doel: het gaat om gezondheid, niet om controle.
- Bied het aan: Stuur een uitnodiging. Zorg dat het makkelijk is om mee te doen (bijvoorbeeld op locatie of tijdens werktijd).
Deze stappen helpen je om het overzicht te bewaren. Het hoeft niet ingewikkeld te zijn.
Wanneer is een PAGO nu echt verplicht?
Er bestaat een misverstand dat je pas een PAGO moet doen als er al iemand ziek is. Dat klopt niet. Een PAGO is bedoeld om ziekte te voorkomen.
Een PAGO is wettelijk verplicht als:
- Er in de RI&E risico’s staan die kunnen leiden tot gezondheidsschade.
- Er sprake is van specifieke blootstelling (bijv. geluid, trillingen, chemicaliën).
- Er een verhoogd verzuimrisico is door de aard van het werk.
Heb je een kantoorbaan zonder specifieke risico’s? Dan is een PAGO niet wettelijk verplicht. Wel moet je dan een onderzoek aanbieden, maar dat mag een breder PMO zijn. Dit is waar veel bedrijven de mist in gaan: ze denken dat ze niets hoeven te doen, maar de verplichting om iets aan te bieden geldt altijd.
De rol van de RI&E in dit verhaal
De Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) is het kompas voor je arbobeleid. Zonder RI&E weet je niet wat de risico’s zijn. En zonder risico-inzicht weet je niet welk onderzoek je moet aanbieden.
Is je RI&E up-to-date? Als je die hebt liggen van drie jaar geleden, is de kans groot dat hij niet meer klopt. Bedrijven veranderen, taken verschuiven, nieuwe technieken komen op. Het is slim om je RI&E eens kritisch te bekijken. In Alles over RI&E en Arbobeleid: de complete gids voor 2025 lees je precies hoe je dit slim aanpakt zonder dat het een tijdrovend project wordt.
Psychosociale arbeidsbelasting: de stille factor
Veel bedrijven focussen op fysieke risico’s. Maar wat dacht je van mentale belasting? Dit is vaak de grootste oorzaak van verzuim. Denk aan werkdruk, pesten of agressie. Dit valt onder psychosociale arbeidsbelasting (PSA).
PSA is vaak moeilijker te meten dan lawaai of stof. Toch is het net zo gevaarlijk voor de gezondheid van je werknemers. Een PAGO of PMO kan ook vragen over PSA bevatten. Zo signaleer je problemen vroeg.
Wil je weten hoe je dit het beste aanpakt? Lees dan Wat is psychosociale arbeidsbelasting precies en waarom is het belangrijk?. Hierin wordt duidelijk hoe je deze onzichtbare risico’s zichtbaar maakt.
De keuze voor een arbodienst
Je kunt het onderzoek niet zelf uitvoeren. Je hebt een bedrijfsarts of arbodienst nodig. Maar welke kies je?
Er zijn grote landelijke partijen, maar ook kleine regionale bureaus. Grote partijen hebben vaak een strakke organisatie en digitale systemen. Kleine partijen bieden vaak meer persoonlijk contact. Beide kunnen goed zijn, het hangt af van wat jij belangrijk vindt.
Vraag bij het selecteren altijd naar:
- Hoe ze het onderzoek inrichten (vragenlijst, lichamelijk onderzoek, of allebei?).
- Hoe ze omgaan met privacy (de werkgever krijgt nooit medische details, alleen een advies).
- Hoe ze adviseren over vervolgstappen.
Goedkoop is vaak duurkoop. Een partij die alleen een vragenlijstje stuurt en verder niets doet met de uitkomsten, schiet zijn doel voorbij. Zoek een partner die echt meedenkt.
Plan van Aanpak: de verbinding maken
Stel, je hebt de RI&E gedaan en de resultaten van het PAGO binnen. Wat dan? Een berg data is nutteloos als je er niks mee doet.
De volgende stap is een Plan van Aanpak. Hierin staat wat je gaat verbeteren op basis van de gevonden risico’s. Dit is wettelijk verplicht als je RI&E risico’s aantoont. Het Plan van Aanpak zorgt ervoor dat je daadwerkelijk iets verandert in het bedrijf.
Als je merkt dat veel medewerkers klachten hebben over rugpijn, moet je iets doen aan de fysieke belasting. In Is Plan van Aanpak verplicht voor jouw bedrijf? leggen we uit hoe je dit document opstelt zonder dat het een papieren tijger wordt.
Wat als een medewerker niet wil?
Dit is een veelgestelde vraag. Jij bent verplicht om het aan te bieden, de medewerker is niet verplicht om mee te doen. Wat nu?
Probeer erachter te komen waarom de medewerker niet wil. Is het angst? Tijdgebrek? Onwil?
- Angst: Leg nogmaals uit dat het anoniem is en dat het niet gebruikt wordt tegen hem.
- Tijd: Bied het aan betaalde tijd aan.
- Onwil: Dit is lastiger. Je kunt iemand niet dwingen. Wel kun je in sommige gevallen, bij specifieke risico’s, eisen dat iemand meedoet voor de veiligheid van anderen. Raadpleeg hier altijd een jurist of arbodienst over.
Het is belangrijk om het gesprek te blijven voeren. Dwingen werkt averechts.
Verzuimbeleid en preventie
Een PAGO of PMO is maar één onderdeel van je verzuimbeleid. Preventie en re-integratie horen bij elkaar. Als je weet dat er risico’s zijn, moet je ook nadenken over wat je doet als iemand toch uitvalt.
Een goed verzuimbeleid start niet als iemand ziek is, maar lang daarvoor. Het begint bij een goede inrichting van het werk en het bieden van de juiste zorg. Ben je benieuwd hoe je je bedrijf voorbereidt op de financiële en organisatorische kant van verzuim? Kijk dan eens naar Hoe bereid je je voor op verzuimbeleid?.
De kosten versus de baten
Veel werkgevers schrikken van de kosten van een PAGO of PMO. Maar kijk naar de andere kant. Een zieke medewerker kost al snel 200 tot 300 euro per dag. Een preventief onderzoek kost een fractie daarvan.
Los van het geld: gezonde medewerkers zijn productiever, hebben meer plezier en zijn loyaler. Het is een investering in je bedrijfscultuur.
Conclusie
Is PAGO en PMO verplicht voor jouw bedrijf? Meestal wel. De vraag is niet zozeer óf je iets moet doen, maar wát je moet doen. Een PAGO is verplicht bij specifieke risico’s. Een PMO is een goed alternief voor bedrijven zonder deze risico’s, maar het aanbieden van een onderzoek is altijd verplicht.
De kern is simpel: kijk naar je bedrijf. Doe een RI&E. Kijk naar de risico’s. Kies het onderzoek dat past. En voer het uit met een partij die je vertrouwt. Zo houd je je bedrijf gezond, je medewerkers blij en jezelf uit de problemen.
Neem de tijd om dit goed te regelen. Het is geen eenmalige klus, maar een onderdeel van hoe je als werkgever omgaat met je mensen. En dat is wat uiteindelijk telt.