Is scope 1 emissies verplicht voor jouw bedrijf?
Is scope 1 emissies verplicht voor jouw bedrijf?
Een eenvoudig antwoord is soms het beste: nee, het meten van scope 1 emissies is op dit moment (nog) niet voor elk bedrijf in Nederland wettelijk verplicht. Maar voordat je nu denkt: "Dan stop ik hiermee", is het slim om verder te lezen. Want hoewel de wet het misschien nog niet eist, doen de klanten van jouw bedrijf dat steeds vaker wel. En dat verandert de spelregels snel.
Stel je voor dat je bedrijf een auto heeft die op benzine rijdt, een gasgestookte verwarmingsketel op kantoor, of een eigen generator voor stroom. Dat zijn allemaal bronnen waarvan je direct rook en gassen de lucht in stuurt. In de wereld van duurzaamheid noemen we dat scope 1 emissies. Het zijn de uitstoot die letterlijk bij jou vandaan komt, zonder dat er een energiebedrijf tussen zit. In dit artikel leggen we uit wanneer dit echt belangrijk wordt en wat je er praktisch mee moet.
Wat telt precies als scope 1?
Om te weten of je aan de slag moet, moet je eerst weten wat je eigenlijk meet. Veel mensen denken meteen aan de uitlaatgassen van hun lease-auto's. Dat klopt, maar het is slechts een deel van het verhaal. Scope 1 gaat over alle directe bronnen die jij in eigen beheer hebt.
Denk aan de brandstof die je verbrandt in je eigen machines. Een vrachtwagen die rijdt, een heftruck die in het magazijn rondrijdt, of een ketel die het kantoor verwarmt. Ook brandstof voor noodgeneratoren valt hieronder. Als het in jouw eigendom is en je verbrandt het zelf, is het scope 1. Dit is fundamenteel anders dan scope 2, waarbij je kijkt naar de stroom die je inkoopt bij een energiemaatschappij. Bij scope 1 ben je zelf de 'vervuiler', bij scope 2 wijst de vinger naar het energiebedrijf.
Wanneer ben je wettelijk verplicht?
Hoewel de algemene bedrijven nog vrij zijn, sluit de overheid de kraan langzaam dicht voor specifieke sectoren. De zogenaamde Milieubeheer Verordening stelt eisen aan grote bedrijven in de industrie en energievoorziening. Als jouw bedrijf valt onder de Europese Emissiehandel (ETS), dan ben je al verplicht om je emissies te rapporteren. Dit geldt vooral voor grote energiecentrales, staalbedrijven en luchtvaartmaatschappijen.
Voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) is er op dit moment geen landelijke wet die zegt: "Jij moet nu scope 1 meten". Echter, de druk vanuit de markt is enorm. Grote opdrachtgevers, zoals gemeenten of grote aannemers, vragen steeds vaker om inzicht in je CO2-uitstoot voordat ze een contract tekenen. Ze willen hun eigen scope 3 emissies verlagen, en dat doen ze door te kijken naar de uitstoot van hun leveranciers (scope 1 en 2).
De markt als motor: waarom je niet kunt wachten
Je kunt het zien als een sneeuwbal die rolt. Grote bedrijven krijgen strengere regels en trekken die door naar hun onderaannemers. Zij willen weten: "Hoe schoon is jouw bedrijf?" Als jij geen gegevens hebt over je brandstofverbruik of gasverbruik, ben je voor hen een onzekerheid. En onzekerheid leidt vaak tot het verliezen van aanbestedingen.
Stel je voor dat je een offerte uitbrengt voor een bouwproject. De opdrachtgever vraagt naar je CO2-voetafdruk. Jij kunt dan zeggen: "Ik heb geen idee", of je kunt zeggen: "Ik heb mijn scope 1 emissies in beeld en ik heb plannen om deze te verlagen". Het tweede antwoord laat zien dat je professioneel bezig bent en meedenkt met de toekomst. Het is geen straf meer, maar een manier om je te onderscheiden.
Stap 1: De eenvoudige start met brandstof
Hoe begin je zonder direct een duur consultancybureau in te huren? De meest logische en goedkoopste stap is het verzamelen van je brandstofdata. Dit is de basis van scope 1. Je hoeft geen ingewikkelde software te hebben om te beginnen.
Pak je facturen erbij. Hoeveel liter benzine, diesel of LPG heb je afgelopen jaar getankt? Dit staat meestal op de tankpasoverzichten. Voor gas is het het verbruik op je gasmeterstanden aan het einde van het jaar (of de jaarrekening van je energieleverancier voor het gas dat je direct verbrandt). Dit zijn getallen die je waarschijnlijk al in je administratie hebt. De volgende stap is deze getallen vermenigvuldigen met de juiste emissiefactoren. Dit zijn vaste getallen die aangeven hoeveel CO2 er vrijkomt per liter brandstof. Die cijfers zijn openbaar beschikbaar via bijvoorbeeld de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Stap 2: Kijk naar de bedrijfsvoertuigen
Als je een wagenpark hebt, is het slim om per voertuig te kijken. Niet elk voertuig is namelijk gelijk. Een dieselvrachtwagen stoot meer uit dan een elektrische bestelbus. Als je al elektrische voertuigen rijdt, tellen die niet mee voor scope 1 (die vallen onder scope 2, omdat je stroom inkoopt). Dit geeft meteen een mooie inkijk in hoe je kunt verduurzamen.
Let op dat je hierbij alleen de brandstof meet die je zelf verbruikt. Leaseauto's waarbij de bestuurder zelf betaalt aan de pomp, tellen soms niet mee voor het bedrijf, afhankelijk van hoe je de boekhouding doet. Maar voor een volledig beeld is het verstandig om alles mee te nemen wat onder de bedrijfsactiviteiten valt. Het gaat erom dat je een trend ziet: stijgt je verbruik of daalt het?
Stap 3: De productieprocessen en installaties
Heb je een fysiek productieproces? Denk aan een schildersbedrijf dat verf spuit (oplosmiddelen), of een metaalbewerkingsbedrijf met een oven. Ook de koelmiddelen in airconditioninginstallaties (koudemiddelen) kunnen onder scope 1 vallen als ze lekken of worden bijgevuld. Dit is vaak het complexere deel.
Voor de meeste bedrijven zijn het echter de verwarmingsketels en het wagenpark die de grootste impact hebben. De productieprocessen zijn vaak specifiek voor de branche. Als je twijfelt of een bepaald proces telt, kijk dan naar de definitie: "Is er sprake van een directe verbrandingsreactie of een chemisch proces in mijn eigen installatie?" Als het antwoord ja is, behoort het tot scope 1.
De CO2-Prestatieladder: een hulpmiddel of een must?
Veel bedrijven in Nederland komen de term "CO2-Prestatieladder" tegen, vooral als ze willen meedoen aan aanbestedingen. Dit is een certificeringssysteem dat bedrijven helpt om hun CO2-uitstoot te managen. Het is geen wet, maar een keurmerk dat steeds vaker gevraagd wordt. Op niveau 1 en 2 van de ladder draait het om inzicht krijgen in je eigen uitstoot (scope 1 en 2).
Wil je weten hoe dit systeem precies werkt en wat het voor jouw bedrijf kan betekenen? Lees dan verder in ons artikel Alles over CO2-Prestatieladder: de complete gids voor 2025. Het geeft je een duidelijk beeld van de stappen die nodig zijn om een certificaat te behalen.
De voordelen van meten (naast de verplichting)
Waarom zou je je tijd investeren in het meten van scope 1 emissies als het nog niet wettelijk verplicht is voor jouw bedrijfsgrootte? Omdat het je geld oplevert. Brandstof is duur. Als je eenmaal inzichtelijk hebt hoeveel liter diesel je verbruikt per jaar, ga je vanzelf kijken naar manieren om dat te verminderen. Misschien is een elektrische bestelbus voor de korte ritten efficiënter, of kun je routeplanning verbeteren.
Bovendien verlaag je je risico. De kans dat er in de toekomst strengere wetgeving komt voor het mkb is groot. Als je nu al je data op orde hebt, hoef je straks niet in paniek te raken. Je bent je bedrijf voor op de regelgeving. Benieuwd naar de concrete zakelijke voordelen? Bekijk hier wat levert CO2-Prestatieladder je bedrijf concreet op en zie hoe dit zich vertaalt in besparingen en kansen.
Waarom SKAO relevant kan zijn
De Stichting Klimaatvriendelijke Aanbestedingen en Ondernemingen (SKAO) beheert de CO2-Prestatieladder. Werken volgens hun richtlijnen betekent dat je aantoont dat je serieus werk maakt van emissiereductie. Dit is vooral interessant voor bedrijven die willen groeien en willen samenwerken met partijen die duurzaamheid hoog in het vaandel hebben staan.
Als je overweegt om je hierop voor te bereiden, is het goed om te weten wat dit organisatorisch van je vraagt. Het gaat niet alleen om getallen invullen, maar om processen veranderen. Meer hierover lees je in wat levert SKAO je bedrijf concreet op. Het helpt je om de afweging te maken of deze stap nu al passend is bij jouw bedrijfsstrategie.
Een praktische voorbereiding voor 2025 en daarna
De wereld van CO2-regelgeving verandert snel. Wat nu nog vrijwillig is, kan morgen verplicht worden. Het is slim om je voor te bereiden op wat komen gaat. Dit betekent niet dat je alles perfect hoeft te hebben, maar wel dat je de basis op orde hebt. Zorg dat je weet waar je emissies vandaan komen en dat je een plan hebt om ze te verlagen.
Wil je een stappenplan om je bedrijf klaar te maken voor de toekomst? Ons artikel Hoe bereid je je voor op SKAO? geeft je een handig overzicht van de acties die je kunt ondernemen. Dit helpt je om gefocust te blijven zonder te verdwalen in ingewikkelde regels.
Conclusie: Scope 1 is jouw verantwoordelijkheid
Is scope 1 verplicht? Voor de meeste bedrijven nu nog nee. Maar de praktijk leert dat het meten van je directe uitstoot steeds meer een standaard wordt. Het begint bij het verzamelen van je brandstof- en gasdata. Door dit te doen, krijg je niet alleen inzicht in je milieu-impact, maar ook in je kostenposten.
Door stap voor stap te werken aan inzicht en reductie, bouw je een veerkrachtig bedrijf. Je bent minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en beter voorbereid op de eisen vanuit de markt. Of je nu kiest voor een certificering zoals de CO2-Prestatieladder of gewoon zelf aan de slag gaat, het belangrijkste is dat je start. Want stilstand is in de wereld van duurzaamheid geen optie.
De keuze is aan jou: wachten tot het verplicht is, of nu al de voordelen plukken van een transparante bedrijfsvoering.