Is scope 3 emissies verplicht voor jouw bedrijf?

Thomas Bakker

Redacteur KVGM & Veiligheid

Is scope 3 emissies verplicht voor jouw bedrijf?

Ja, voor steeds meer bedrijven is het rapporteren van scope 3 emissies verplicht. Dit is echter niet voor iedereen hetzelfde. Het hangt vooral af van de grootte van je bedrijf, of je onderdeel bent van een internationale groep en welke regels er voor jouw sector gelden. De kans is dus groot dat je er op denkduur niet onderuit komt.

Je hoort de term 'scope 3' steeds vaker vallen. Misschien denk je: "Daar heb ik nog geen last van." Of misschien vraag je je juist af of je morgen al aan de slag moet. De verwarring is groot. De ene bron zegt dat het moet, de ander dat het kan wachten. In dit artikel kijken we eerlijk naar de regels. We gaan verder dan de basis en geven je concrete stappen zodat je weet waar je aan toe bent.

Wat zijn scope 3 emissies eigenlijk?

Om te begrijpen of het verplicht is, moeten we weten wat het is. Stel je een koffiebeker voor op kantoor. Waar komt die vandaan?

• De grondstoffen voor de beker (papier, plastic) zijn ergens gewonnen.
• De beker is gemaakt in een fabriek.
• Die fabriek heeft energie gebruikt.
• De beker is vervoerd naar jouw kantoor.
• Na gebruik wordt de beker verbrand of gerecycled.

Alles wat buiten je eigen bedrijfsmuren gebeurt, valt vaak onder scope 3. Je eigen gasverwarming is scope 1. De stroom die je koopt is scope 2. Al de rest is scope 3. Denk aan:

• Inkoop van materialen en diensten.
Reizen van medewerkers.
• Werknemers die met de auto naar kantoor komen.
• De bezorging van je producten.
• Het gebruik van je product door de klant.
• De afvalverwerking.

Het is vaak de grootste broeikasgasvoetafdruk van een bedrijf. Maar het is ook de lastigste om te meten, omdat je afhankelijk bent van informatie van leveranciers en klanten.

Wanneer is scope 3 rapporteren nu echt verplicht?

Dit is de belangrijkste vraag. Er is geen simpel ja of nee voor heel Nederland. Het hangt af van een paar dingen. De grootste verandering komt vanuit Europa. De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) zorgt ervoor dat steeds meer bedrijven verplicht worden om te rapporteren over hun impact op mens en milieu.

Wie moet dit vanaf 2024 of 2025 doen?

1. Grote bedrijven: Bedrijven met meer dan 250 medewerkers en een omzet vanaf 40 miljoen euro of een balanstotaal vanaf 20 miljoen euro.
2. Beursgenoteerde: Kleine en middelgrote beursgenoteerde bedrijven (mkb) moeten ook rapporteren, maar ze krijgen iets meer tijd.
3. Moederbedrijven: Als je onderdeel bent van een grote internationale groep, gelden de regels vaak ook voor jouw Nederlandse entiteit.

Voor deze groepen is scope 3 niet optioneel. Je moet aangeven wat je uitstoot is en wat je doet om het te verminderen.

Wat als je (nog) niet tot deze groepen behoort?

Ben je een klein bedrijf met 15 medewerkers? Dan ben je nu niet direct verplicht om volgens de CSRD te rapporteren. Maar let op: dit betekent niet dat je er helemaal buiten valt.

Grote bedrijven die met jou zaken doen, stellen steeds vaker vragen over jouw CO2-uitstoot. Zij moeten hun eigen scope 3 namelijk berekenen. Jij bent dan hun leverancier. Vraagt jouw grootste klant om een CO2-uitstoot rapportage? Dan moet je die informatie kunnen geven. Dit heet 'ketendruk'. Het is een indirecte verplichting. Als je wilt blijven leveren aan grote partijen, zul je aan de slag moeten.

De praktijk: hoe begin je zonder te verdrinken in data?

Het idee van scope 3 klinkt enorm ingewikkeld. En eerlijk is eerlijk: het is dat ook. Je kunt niet alles perfect meten. Er is een hiërarchie in scope 3 categorieën. Je hoeft niet alles tot in de puntjes uit te zoeken. De regel is: begin met wat belangrijk is.

Veel bedrijven hebben 80% van hun uitstoot in maar een of twee categorieën. Bij een webshop is dat vaak het vervoer en het productieproces. Bij een kantoor is het vaak de reisbewegingen van medewerkers en de inkopen van laptops en meubels.

Tip: Focus je op de 'hotspots'. Vraag je af: waar geef ik het meeste geld aan uit? En wat heeft de grootste impact? Je hoeft de uitstoot van je koffieleverancier niet te berekenen als je alleen maar één bakje per dag drinkt.

Stappenplan: van verwarring naar actie

Het beste wat je kunt doen is gewoon beginnen. Wachten tot het perfect is, heeft geen zin. Hieronder vind je een aanpak die werkt voor de meeste bedrijven.

Stap 1: Breng je energiestromen in kaart

Voordat je scope 3 kunt doen, moet je scope 1 en 2 op orde zijn. Dit zijn je eigen emissies. Weet je hoeveel gas en stroom je verbruikt? Als je dit niet weet, kun je de rest ook niet berekenen. scope 1 emissies: wat zijn de kosten en doorlooptijd? legt uit hoe je dit aanpakt.

Stap 2: Kies een categorie om te starten

Scope 3 bestaat uit 11 categorieën. Je hoeft ze niet alle 11 te doen. Kies er één om mee te beginnen. De meest logische zijn:

• Categorie 1 (Ingekochte goederen en diensten): Dit is vaak de grootste post.
• Categorie 6 (Zakelijke reizen): Dit is makkelijk te meten omdat je de data van je reisbureau of declaraties hebt.
• Categorie 7 (Woon-werkverkeer): Vraag je medewerkers eens per jaar hoe ze reizen.

Stap 3: Vraag data op bij je leveranciers

Dit is vaak het lastigste deel. Je kunt niet alles zelf weten. Je zult contact moeten opnemen met je leveranciers. Stel ze vragen als: "Hebben jullie een CO2-voetafdruk berekend voor product X?" of "Wat is het gewicht en de afstand van de verzending?"

Veel leveranciers hebben hier al antwoorden op klaarliggen, vooral als ze zelf ook al onder druk staan.

De rol van de CO2-Prestatieladder

Naast de CSRD is er nog een andere manier om met CO2 om te gaan: de CO2-Prestatieladder. Dit is een Nederlands keurmerk dat veel gebruikt wordt in de bouw en infra. Het is een handig hulpmiddel om je emissies te beheren.

De ladder heeft 5 tredes. Omhoog klimmen geeft voordelen bij aanbestedingen. Op trede 3 en hoger moet je ook aandacht besteden aan je keten, oftewel scope 3. Dit sluit dus goed aan op de nieuwe regels.

Wil je weten hoe je de ladder kunt gebruiken voor je bedrijf? Lees dan: Alles over CO2-Prestatieladder: de complete gids voor 2025. Dit geeft je een duidelijk beeld van de stappen die nodig zijn.

Werken met de ladder helpt je niet alleen om te voldoen aan wetgeving, maar het zorgt ook voor een gestructureerde aanpak. Je bouwt echt aan een beleid.

Is er ruimte voor twijfel of flexibiliteit?

Ja, zeker. De regels zijn nog volop in ontwikkeling. Er is geen politie die direct boetes geeft als je scope 3 niet perfect is. De focus ligt nu op het proces: laat zien dat je ermee bezig bent.

De regelgeving rond scope 3 is nog flexibeler dan voor scope 1 en 2. Je mag schattingen gebruiken. Je mag ook keuzes maken. Je hoeft alleen die scope 3 emissies te rapporteren die 'relevante' impact hebben. Wat 'relevant' is, verschilt per bedrijf.

Het is slim om te weten wat er van je verwacht wordt op het hoogste niveau. Als je ambitie hebt om op trede 5 van de ladder te komen, zijn de eisen strenger. Dit vraagt om een goede voorbereiding. Bekijk hier: CO2-Prestatieladder trede 5 checklist: ben je er klaar voor?. Dit helpt je om te zien hoe ver je al bent.

Praktische valkuilen om te vermijden

Veel bedrijven beginnen vol goede moed, maar lopen vast. Hier zijn een paar veelgemaakte fouten:

• Te veel willen weten: Probeer niet alle 11 categorieën in één keer te vullen. Begin klein.
• Wachten op perfecte data: Er is nooit perfecte data. Schattingen zijn beter dan niets.
• Alleen naar cijfers kijken: Het gaat niet alleen om meten, maar om verlagen. Bedenk alvast hoe je je uitstoot kunt verlagen.

Een veelgehoorde klacht is dat het te duur is. Natuurlijk kost het tijd. Maar er zijn manieren om dit goedkoop te doen. Je kunt beginnen met Excel. Je hoeft geen dure software te kopen. Pas als het groter wordt, is software nodig. Lees meer over de investering hier: scope 1 emissies: wat zijn de kosten en doorlooptijd? (de principes voor scope 3 zijn vergelijkbaar).

Het verband met MVO (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen)

Scope 3 is eigenlijk een onderdeel van MVO. Vroeger spraken we over MVO in het algemeen, nu spreken we over CO2. Het is een manier om je impact te meten. Als je al bezig bent met MVO, ben je waarschijnlijk al verder dan je denkt.

Veel bedrijven vragen zich af of ze een MVO-beleid moeten hebben. Dit hangt samen met de scope 3 verplichtingen. Als je moet rapporteren over je keten, heb je eigenlijk al een vorm van MVO-beleid nodig. Wil je weten of dit voor jouw bedrijf verplicht is? Check dan: Is MVO beleid verplicht voor jouw bedrijf?.

Het is handig om deze dingen te combineren. Maak één beleid dat zowel je MVO-doelen als je CO2-doelen dekt. Dit scheelt tijd en geld.

Conclusie: Wat moet je nu doen?

Is scope 3 verplicht? Waarschijnlijk wel, of het nu direct is via de wet of indirect via je klanten.

Het beste wat je kunt doen is:

1. Check je status: Val je onder de CSRD? Zo niet, kijk dan naar je grootste klanten. Vragen zij om data?
2. Start met één categorie: Kies de makkelijkste of grootste bron van uitstoot.
3. Documenteer je processen: Laat zien dat je het serieus neemt, zelfs als de cijfers nog een schatting zijn.

Het is geen race die je in een dag wint. Het is een proces van kleine stapjes. Door nu te beginnen, bouw je een voorsprong op en voorkom je stress later. En wie weet, ontdek je zelfs besparingen doordat je efficiënter met materialen en reizen omgaat. Dat is goed voor de planeet én voor je portemonnee.