scope 3 emissies behalen: stappenplan van A tot Z

Dit artikel helpt je om scope 3 emissies stap voor stap in kaart te brengen en te verlagen. We gaan voor een aanpak die je morgen al kunt gebruiken, zonder ingewikkelde theorie.

Waarom iedereen het nu over scope 3 heeft

Stel je voor: je bent trotse eigenaar van een bedrijf. Je hebt je energieverbruik al goed op orde. Je zonnepanelen draaien op volle kracht en je gasverbruik is minimaal. Dat voelt goed, toch? Maar dan komt de volgende vraag. Een grote klant of de overheid vraagt naar je totale impact. Niet alleen wat jij verbruikt, maar ook wat er in je hele supply chain gebeurt. Dit is waar het begrip ‘scope 3’ ineens heel belangrijk wordt. Het klinkt technisch, maar het is eigenlijk vrij logisch.

Veel mensen denken dat emissies tellen alleen gaat om de eigen fabriek of het eigen kantoor. Dat klopt voor een deel. Maar de grootste impact zit vaak verstopt in dingen die je koopt, in reizen die je medewerkers maken, en in hoe je producten uiteindelijk worden gebruikt of weggegooid. In dit artikel lees je hoe je dit aanpakt. We doen dit op een manier die niet ingewikkeld is, maar wel serieus resultaat oplevert.

Stap 1: Begrijpen wat er eigenlijk onder valt

Voordat je begint met meten, moet je weten wat je zoekt. Scope 3 is simpelweg alles wat niet direct onder jouw eigen controle valt, maar wel gebeurt door jouw activiteiten. Denk aan de productie van grondstoffen die je koopt. Of het vervoer van je producten naar de klant. Zelfs de afvalverwerking aan het einde van de levensduur valt hieronder.

Je kunt het zien als een grote taart. Scope 1 en 2 zijn de stukken taart die je zelf in handen hebt: je eigen brandstof en je stroom. Scope 3 is de rest van de taart. Dat is vaak wel 70% tot 90% van de totale uitstoot voor veel bedrijven. Het is dus een beetje als kijken naar je schaduw; je kunt hem niet negeren, ook al beweeg je zelf mee.

Veel bedrijven raken in de war van de enorme lijst met categorieën die het GHG-protocol noemt (een wereldwijde standaard). Er zijn maar liefst 15 categorieën! Van inkoop van goederen tot zakelijke reizen en zelfs investeringen. Het goede nieuws? Je hoeft niet alles in één keer te doen. We beginnen klein.

Stap 2: De scope 3 emissies in kaart brengen

Het meten van scope 3 emissies voelt vaak als het zoeken naar een speld in een hooiberg. Maar het hoeft niet perfect te zijn om te beginnen. Het doel is om een schatting te maken die genoeg is om beslissingen op te nemen. Je start met een zogenaamde ‘hotspot analyse’.

Je vraagt je af: waar zit de grootste pijn? Voor de meeste bedrijven zijn dat de inkoop van materialen (categorie 1) en het gebruik van de producten door klanten (categorie 11). Als je kleding verkoopt, is de uitstoot van de stofproductie vaak veel groter dan het wassen van de shirts door de klant. Als je software verkoopt, is het energieverbruik van de servers waarop het draait belangrijker.

Hoe pak je dit aan zonder een heel team van data-analisten?

• Verdeel je inkoop: Kijk naar je grootste uitgavenposten. Vaak volstaat het om de top 80% van je inkoopwaarde te bekijken. Dit is de Pareto-principe aanpak.
• Gebruik standaard data: Je hoeft niet elke leverancier persoonlijk te bellen voor zijn CO2-uitstoot. Er bestaan databases (zoals Ecoinvent of Exiobase) met gemiddelde waarden voor producten. Dit noemt men ‘spend-based’ of ‘hybride’ methoden.
• Vraag het na: Voor je grootste leveranciers kun je wel specifieke data opvragen. Dit is vaak nauwkeuriger.

Het gaat erom dat je een begin maakt. Een grove schatting is beter dan geen schatting. Je zult zien dat je scope 3 emissies snel helder worden.

Stap 3: De scope 3 emissies verlagen

Nu je weet waar de emissies zitten, is het tijd voor actie. Dit is het leukste deel, want hier kun je echt het verschil maken. Scope 3 is namelijk geen excuus, het is een kans om je businessmodel slimmer te maken.

Er zijn een paar strategieën die je kunt inzetten. Je hoeft ze niet allemaal tegelijk te doen. Kies er een die bij jouw bedrijf past.

1. Inkoopbeleid aanpassen

Dit is vaak de grootste hefboom. Vraag je leveranciers om hun CO2-voetafdruk. Als jij als afnemer vraagt om lagere uitstoot, gaan leveranciers hier vaak in mee. Je kunt eisen stellen aan materialen: minder verpakking, lokaal inkopen of kiezen voor gerecyclede grondstoffen. Dit zorgt voor een directe daling in je scope 3.

2. Productontwerp verbeteren

Denk na over de levensduur van je product. Kan het langer mee? Kan het gerepareerd worden? Als je producten ontwerpt die makkelijker te recyclen zijn, verminder je de uitstoot aan het einde van de levensduur. Dit heet ‘Design for Environment’.

3. Logistiek en vervoer

Hoe komen je producten bij de klant? Kies waar mogelijk voor schoner vervoer, zoals trein in plaats van vrachtwagen of boot in plaats van vliegtuig. Dit geldt ook voor je medewerkers: stimuleer treinreizen of elektrisch rijden voor woon-werkverkeer.

4. Samenwerken met klanten

Soms bepaalt de klant hoe het product wordt gebruikt. Bijvoorbeeld bij machines of chemicaliën. Je kunt je klanten adviseren over efficiënter gebruik. Dit verlaagt de scope 3 emissies tijdens de gebruiksfase.

Belangrijk: focus op de grootste emissies. Je hoeft niet alles tegelijkertijd aan te pakken. Pak de grootste vijf categorieën aan en je hebt al een enorme impact.

Stap 4: Rapporteren en verbeteren

Scope 3 emissies behalen gaat niet om één keer meten en klaar zijn. Het is een cyclus. Je meet, je rapporteert, je verbetert, en je meet opnieuw.

Wanneer je rapporteert, moet je transparant zijn. Vertel wat je gemeten hebt, maar ook wat je níet hebt gemeten en waarom. Dit bouwt vertrouwen op. Gebruik hiervoor gestandaardiseerde frameworks, zoals het GHG Protocol. Dit zorgt ervoor dat je cijfers vergeleken kunnen worden met die van andere bedrijven.

Je rapportage is ook een handvat voor je stakeholders. Investeerders en klanten willen zien dat je de toekomst serieus neemt. Door je scope 3 emissies te delen, laat je zien dat je je supply chain begrijpt en actief stuurt op verduurzaming.

Wil je een certificering overwegen, zoals de CO2-Prestatieladder? Dan is scope 3 essentieel voor de hogere niveaus. Op Alles over CO2-Prestatieladder: de complete gids voor 2025 lees je hoe je dat aanpakt.

Stap 5: Blijven leren en schalen

Scope 3 is complex omdat je afhankelijk bent van anderen. Maar je hoeft niet alles alleen te doen. Er zijn veel partijen die je kunnen helpen, zoals consultancy-bureaus of software tools die data verzamelen. Kijk wel uit voor 'greenwashing'. Zorg dat je altijd baseert op feiten en geen mooie praatjes.

Een veelgestelde vraag is: "Is dit verplicht?" Momenteel is scope 3 voor veel bedrijven nog vrijwillig, tenzij je werkt voor de overheid of grote bedrijven die dit eisen. Maar de druk neemt toe. Wetgeving zoals de CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) verplicht steeds meer bedrijven om hun scope 3 uitstoot te rapporteren.

Als je twijfelt over de noodzaak voor jouw bedrijf, kan het helpen om te kijken naar de eisen vanuit de markt. Op Is CO2-Prestatieladder trede 4 verplicht voor jouw bedrijf? vind je informatie over wanneer dit relevant wordt voor aanbestedingen.

Praktische valkuilen en tips

Er zijn een aantal fouten die bedrijven vaak maken bij het starten met scope 3. Ten eerste willen ze alles perfect meten. Dit leidt tot analyse-verlamming. Begin simpel. Ten tweede vergeten ze hun eigen medewerkers te betrekken. Je inkopers en verkopers zijn cruciaal voor het verzamelen van data.

Een goede voorbereiding is het halve werk. Zorg dat je basis op orde is voordat je ingewikkelde dingen gaat doen. Een goede CO2-voetafdruk (footprint) begint bij betrouwbare data. Op Praktische tips voor een succesvolle CO2-footprint vind je handvatten voor een goede basis.

Denk ook na over je certificeringen. Als je naast de CO2-Prestatieladder ook aan de slag wilt met EcoVadis, is het handig om je voor te bereiden. Op EcoVadis checklist: ben je er klaar voor? check je of je de juiste stappen zet.

Conclusie

Scope 3 emissies behalen is een reis, geen sprint. Het begint met het begrijpen van je impact, het meten van de grootste bronnen, en het nemen van concrete stappen om deze te verlagen. Het is niet altijd makkelijk, maar het is wel noodzakelijk voor een duurzame toekomst.

Door stap voor stap te werken, bouw je een veerkrachtig bedrijf dat klaar is voor de toekomst. Het begint vandaag, met de eerste stap: weten wat er in je keten gebeurt. Dus, pak je inkooplijst erbij en start de analyse. Je zult versteld staan van wat je vindt.