Wat is ketenanalyse CO2 precies en waarom is het belangrijk?

Stel je even een grote ketting voor. Elke schakel is een bedrijf. De ene schakel maakt grondstoffen, de volgende maakt een onderdeel, en weer een andere schakelt het in elkaar en brengt het naar de winkel. Als je wilt weten hoeveel CO2 jouw bedrijf uitstoot, moet je niet alleen naar je eigen fabriek kijken. Je moet de hele ketting bekijken. Dat is precies wat een ketenanalyse doet. Het laat zien waar de grootste uitstoot zit, niet alleen bij jou, maar bij al je partners. En dat is belangrijk, want alleen dan kun je echt grote stappen maken.

Veel mensen denken dat duurzaamheid stopt bij de eigen voordeur. Je zet de lichten uit, scheidt afval en misschien installeer je zonnepanelen. Dat is hartstikke goed, maar het is maar een klein deel van het verhaal. Voor veel bedrijven zit het grootste deel van de CO2-uitstoot namelijk in dingen die ze inkopen. Of in de reis die een product maakt voordat het bij jou bent. Een ketenanalyse is het gereedschap om dat inzichtelijk te maken. Het is een soort speurtocht door je eigen bedrijfsvoering, maar dan veel verder.

Waarom kijk je verder dan je eigen bedrijf?

Stel je voor dat je een bakkerij hebt. Je bent zuinig op energie en gebruikt groene stroom. Top geregeld! Maar waar komen je bloem, suiker en boter vandaan? Is de boer die het graan verbouwt zuinig op zijn land? Wordt de suiker ver van je vandaan gemaakt en moet die met een vervuilend schip komen? En wat gebeurt er met de zakken waar het in komt?

Dit zijn allemaal schakels in de keten. Samen noemen we dit vaak ‘scope 3’ emissies. Dit zijn de uitstoot die niet direct van jouw bedrijf zijn, maar waar je wel verantwoordelijkheid voor draagt omdat je ze inkoopt. Voor veel bedrijven is deze scope 3 veel groter dan hun eigen uitstoot. Als je alleen naar je eigen fabriek kijkt, mis je dus het grootste deel van het plaatje. En dat is zonde, want daar zitten vaak de makkelijkste winsten.

De kracht van de CO2-Prestatieladder

Om dit soort analyses goed te doen, gebruiken veel bedrijven een handig hulpmiddel: de CO2-Prestatieladder. Dit is een systeem dat bedrijven helpt om hun CO2-uitstoot te meten en te verminderen. Het werkt met treden, van 1 tot en met 5. Hoe hoger je klimt, hoe serieuzer je bezig bent.

Veel organisaties vragen hun leveranciers om mee te doen aan deze ladder. Als je bijvoorbeeld op trede 3 of hoger wilt komen, is een ketenanalyse vaak verplicht. Het is niet alleen een leuk idee; het is een manier om je ambitie te laten zien. Wil je weten wat deze treden precies inhouden? Dan is het goed om te lezen over wat is CO2-Prestatieladder trede 3 precies en waarom is het belangrijk?. Dit is vaak het moment dat bedrijven echt de diepte in gaan met hun partners.

Stap voor stap: hoe voer je een ketenanalyse uit?

Het klinkt ingewikkeld, maar het valt best mee als je het opdeelt. Je hoeft niet in één keer alles te weten. Je begint klein en breidt het langzaam uit. Hieronder volgen een paar stappen die je kunt zetten.

1. Bepaal je focus

Je kunt niet alles tegelijk. Kies eerst één productgroep of één dienst om mee te beginnen. Bij de bakkerij is dat dus de taart. Wat zit er allemaal in? Bloem, eieren, chocolade, verpakking. Dit noem je de ‘materialen’. Kijk daarna naar transport. Hoe komt het bij je winkel? En wat gebeurt er met de resten?

2. Verzamel data

Dit is vaak het lastigste deel. Je moet weten hoeveel CO2 er vrijkomt per kilo bloem of per gereden kilometer. Dit kun je opvragen bij je leveranciers. Vraag simpelweg: “Heb je een CO2-uitstoot rapport voor dit product?” Veel grote leveranciers hebben dit tegenwoordig. Als ze het niet hebben, kun je ook werken met standaardwaarden uit databases. Het gaat in het begin niet om perfectie, maar om een inschatting.

Let wel op: data veroudert. Net zoals bij je eigen metingen, is het belangrijk om bij te houden hoe lang gegevens geldig zijn. Je wilt niet werken met cijfers van vijf jaar geleden. Lees daarom ook even hoe dit zit voor je eigen metingen, zoals beschreven in hoe lang is scope 1 emissies geldig en hoe verleng je het?. Die regels helpen je om je ketenanalyse scherp te houden.

3. Visualiseer het

Zodra je de data hebt, stop het niet in een saaie spreadsheet. Maak er een taartdiagram van. Zie je meteen waar de grootste boosdoener zit. Misschien is het de verpakking, misschien is het wel het transport naar het buitenland. Dit visuele plaatje helpt om met je team te praten. Iedereen snapt een taart sneller dan een tabel met getallen.

Wat levert het op? Meer dan alleen CO2-reductie

Een ketenanalyse is niet alleen maar een verplichting of een saaie klus. Het levert vaak hele praktische voordelen op waar je misschien niet aan dacht.

• Efficiëntie: Misschien blijkt dat je leverancier te vaak kleine hoeveelheden levert. Door samen te werken en grotere batches te bestellen, bespaar je niet alleen CO2, maar ook geld op transport.
• Innovatie: Als je ziet dat je verpakking veel uitstoot veroorzaakt, ga je op zoek naar alternatieven. Misschien is er een lichter materiaal of een herbruikbare optie. Dit geeft je bedrijf een unieke voorsprong.
• Risicobeheer: Als je weet waar je grondstoffen vandaan komen, ben je minder kwetsbaar voor problemen bij één leverancier. Je weet precies hoe de vork in de steel zit.

Veel bedrijven ontdekken pas echt hoe hun processen werken (en niet werken) als ze deze analyse doen. Het dwingt je om kritisch te kijken naar je eigen keuzes.

De uitdagingen: het is niet altijd makkelijk

We moeten eerlijk zijn: een ketenanalyse kan frustrerend zijn. Niet alle leveranciers willen of kunnen data leveren. Soms is de informatie simpelweg niet beschikbaar. Vooral bij kleinere bedrijven in het buitenland is het soms lastig om precieze cijfers te vinden.

Wat doe je dan?

Je moet dan werken met schattingen. Gebruik sectorgemiddelden. Zolang je maar uitlegt hoe je aan die cijfers komt, is dat meestal acceptabel. Het gaat erom dat je een begin maakt. Beter een goede schatting dan helemaal niets.

Een andere valkuil is dat je te veel wilt. Je wilt ineens alle leveranciers analyseren. Begin met de grootste uitstoters. Die 20% van je leveranciers die verantwoordelijk is voor 80% van je uitstoot. Daar haal je de meeste winst.

Hoe zit het met de CO2-Prestatieladder?

Als je bedrijf of je klant werkt met de CO2-Prestatieladder, is een ketenanalyse vaak het middel om naar een hoger niveau te stijgen. Op lagere niveaus gaat het vooral om je eigen energieverbruik. Maar zodra je naar niveau 4 of 5 wilt, moet je laten zien dat je je hele waardeketen beheerst.

Dit betekent niet dat je alles zelf moet oplossen. Het betekent dat je het gesprek aangaat met je leveranciers. Samen zoek je naar oplossingen. Dit noem je ‘ketensamenwerking’.

Wil je weten hoe dit precies werkt in het grotere plaatje van de ladder? Het is slim om te lezen over Alles over CO2-Prestatieladder: de complete gids voor 2025. Daarin staat uitgelegd hoe de ladder werkt en wat er van je verwacht wordt per niveau. Het helpt je om te zien waar je naartoe werkt.

Ook is het belangrijk om je eigen huis op orde te hebben voordat je de keten induikt. Zorg dat je eigen scope 2 emissies goed in beeld zijn. Een handig hulpmiddel daarbij is de scope 2 emissies checklist: ben je er klaar voor?. Als je eigen data niet klopt, kun je ook geen goede analyse doen van je leveranciers.

Praktische tips voor een soepel proces

Hoe zorg je dat je niet vastloopt? Hieronder wat tips die je direct kunt toepassen.

Start met een pilot

Pak niet alles aan. Kies één productlijn uit. Zeg tegen je team: “We doen dit als proef.” Zo leer je hoe het proces werkt zonder dat de hele organisatie op zijn kop staat. Als de pilot lukt, kun je het uitbreiden naar andere delen van het bedrijf.

Gebruik technologie

Er zijn steeds meer tools die je helpen bij het berekenen van je voetafdruk. Denk aan software waarin je je inkopen kunt uploaden en die automatisch een CO2-waarde geeft. Dit scheelt enorm veel rekenwerk. Je hoeft het wiel niet zelf opnieuw uit te vinden.

Wees transparant

Wees eerlijk tegen je leveranciers. Zeg: “Wij willen onze CO2-uitstoot verlagen en jij bent daar een belangrijk deel van. Kunnen we hier samen over praten?” De meeste leveranciers vinden het prettig om hierover te praten, vooral als het gaat om het verbeteren van efficiency. Niemand wil onnodig verspillen.

Denk in stappen, niet in sprongen

Perfectie is de vijand van het goede. Je hoeft niet meteen op niveau 5 van de Prestatieladder te zitten. Als je vandaag begint met meten, ben je al verder dan veel van je concurrenten. Elke kilo CO2 die je bespaart, is er één.

Conclusie: het is een reis, geen bestemming

Een ketenanalyse CO2 is geen eenmalige klus die je afvinkt en vergeet. Het is een manier van denken. Het gaat erom dat je begrijpt dat je bedrijf onderdeel is van een veel groter geheel. Door naar de hele keten te kijken, vind je kansen die je anders nooit had gezien.

Het zorgt voor slimmere bedrijfsvoering, lagere kosten en een beter milieu. En het belangrijkste: het maakt je bedrijf toekomstbestendig. Klanten en partners verwachten steeds meer dat je weet wat er in je producten zit en hoe ze tot stand komen. Met een ketenanalyse laat je zien dat je die verantwoordelijkheid neemt.

Dus, pak die ketting erbij. Bekijk elke schakel. Vraag je af: is dit de zwakste schakel? En als je dat eenmaal weet, kun je aan de slag. Stap voor stap, samen met je partners, naar een lagere uitstoot. Want alleen samen kun je echt het verschil maken.