Wat is scope 1 emissies precies en waarom is het belangrijk?

Scope 1 emissies zijn alle directe uitstoot die een bedrijf zelf veroorzaakt met zijn eigen activiteiten. Denk hierbij aan de brandstof die in de bedrijfsauto’s gaat of de gasverwarming in het kantoorpand. Het is belangrijk om deze uitstoot te meten omdat het de basis vormt voor elke serieuze duurzaamheidsstrategie en omdat wetgeving steeds strenger wordt.

De brandende vraag: wat tellen we nu eigenlijk?

Stel je voor: je staat ’s ochtends bij de koffieautomaat en iemand begint over ‘scope 1’. Het klinkt alsof het over een wetenschappelijk experiment gaat, maar in werkelijkheid is het gewoon een manier om te tellen wat je uitstoot. Het gaat hier niet om de uitstoot van je stroomleverancier (dat is scope 2) of de uitstoot van je leveranciers (scope 3). Nee, bij scope 1 kijken we naar wat er direct uit jouw schoorstenen, uitlaatpijpen of installaties komt.

Je kunt het zien als je eigen voetafdruk in het zand. Niemand anders is verantwoordelijk voor die specifieke afdruk behalve jijzelf. Het is de uitstoot die ontstaat door activiteiten die jij in de hand hebt en waar je direct eigenaar van bent. Dit onderscheid is cruciaal, want je kunt pas iets verbeteren als je precies weet waar je begint.

De praktijk: wat valt er precies onder scope 1?

Om het lekker concreet te houden, kijken we naar drie hoofdcategorieën die bijna altijd onder scope 1 vallen. Dit is niet altijd even spannend, maar wel essentieel om te weten.

1. Brandstof verbranding in eigen bezit

Dit is de meest voor de hand liggende categorie. Het gaat hier om brandstof die je verbrandt in assets die jouw bedrijf bezit. Denk aan:

• De bedrijfsauto’s die op benzine of diesel rijden.
• De gasboiler die het water verwarmt in je pand.
• De generator die draait als de stroom uitvalt.

Als je zelf de brandstofkosten betaalt en de boel in eigen beheer hebt, tellen deze emissies als scope 1.

2. Processen die chemische reacties veroorzaken

Dit klinkt ingewikkelder dan het is. Sommige bedrijven voeren processen uit die onvermijdelijk uitstoot produceren zonder dat er brandstof wordt verbrand. Een klassiek voorbeeld is de productie van cement of chemische stoffen. Als jouw bedrijf betrokken is bij dergelijke industriële processen, valt de uitstoot die hieruit voortvloeit onder scope 1.

3. Lekkage van broeikasgassen

Dit is een categorie die vaak over het hoofd wordt gezien. Het gaat hier om onbedoelde uitstoot, zoals lekkages uit airco-systemen of koelinstallaties. Deze gassen zijn vaak veel schadelijker dan CO2, dus zelfs kleine lekkages tellen flink mee.

Waarom is scope 1 eigenlijk zo belangrijk?

Het is makkelijk om scope 1 weg te zetten als ‘dat ene lijstje’, maar het is eigenlijk de hoeksteen van je klimaatstrategie. Ten eerste is het vaak de makkelijkste categorie om direct te beïnvloeden. Je kunt je wagenpark verduurzamen of de ketel vervangen zonder dat je afhankelijk bent van de beslissingen van een verre toeleverancier.

Ten tweede is het een kwestie van geloofwaardigheid. Als je als bedrijf beweert dat je groen bezig bent, maar je directe uitstoot blijft stijgen, gelooft niemand je. Scope 1 is je eerste stap naar een waterdicht verhaal. Het laat zien dat je je eigen huiswerk hebt gedaan voordat je gaat eisen dat anderen dat doen.

Daarnaast wordt scope 1 steeds vaker een vereiste voor het binnenhalen van opdrachten. Overheden en grote bedrijven eisen steeds vaker inzicht in je uitstoot. Zonder scope 1 data sta je eigenlijk al met 1-0 achter.

Hoe bereken je scope 1 emissies zonder hoofdpijn?

Je hoeft geen expert in wiskunde te zijn om dit te doen. Het proces is eigenlijk best logisch en stapsgewijs.

Stap 1: Identificeer je bronnen

Loop je bedrijf langs. Waar verbruik je brandstof? Welke installaties draaien op gas? Schrijf alles op. Vaak kom je erachter dat je meer bronnen hebt dan je dacht. Denk ook aan kleine dingen, zoals een heftruck of een reservegenerator.

Stap 2: Verzamel de data

Dit is soms het saaiste deel. Je hebt gegevens nodig over het verbruik. Kijk naar bonnetjes van de brandstofleverancier of de energierekening. Als je weet hoeveel liter diesel je hebt verbruikt, of hoeveel kubieke meter gas, ben je al een heel eind.

Soms heb je niet exacte liters, maar wel kilometers. In dat geval kun je werken met emissiefactoren. Dit zijn standaardgetallen die aangeven hoeveel uitstoot hoort bij een bepaalde activiteit. Bijvoorbeeld: een gemiddelde personenauto stoot x kilogram CO2 uit per kilometer. Door je gereden kilometers te vermenigvuldigen met die factor, krijg je een goede schatting.

Stap 3: Reken het uit

De formule is eigenlijk simpel: Activiteitendata × Emissiefactor = Scope 1 emissie.

Als je 10.000 liter diesel verbruikt en de emissiefactor is bijvoorbeeld 2,68 kg CO2 per liter, dan kom je uit op 26.800 kg CO2. Dit zet je netjes in een spreadsheet of een berekeningstool.

Let wel op: je wilt vaak uitkomen in CO2-equivalenten (CO2e). Dit houdt rekening met alle broeikasgassen, niet alleen CO2. Voor scope 1 is CO2 vaak de grootste boosdoener, maar vergeet de andere gassen niet als die relevant zijn voor jouw bedrijf.

Scope 1 versus de rest: waar ligt de grens?

Een veelgestelde vraag is waar scope 1 stopt en scope 2 begint. Stel, je huurt een kantoorpand. Je verbruikt er elektriciteit voor de verlichting. Die elektriciteit wordt opgewekt door een energiecentrale (waarschijnlijk scope 1 van het energiebedrijf), maar bij jou op de rekening staat het als scope 2. Waarom?

Omdat jij de elektriciteit inkoopt, niet zelf opwekt. Je hebt geen directe controle over de bron, alleen over je verbruik. Daarom is het indirect. Scope 1 is echt voor de dingen waar je de knop zelf kunt omzetten.

Een ander voorbeeld is je bedrijfsauto. Als je de auto bezit, is de uitstoot van de uitlaat scope 1. Huur je een auto? Dan valt de uitstoot waarschijnlijk onder scope 3, omdat de auto niet op jouw balans staat. Dit onderscheid is belangrijk voor je rapportages.

De uitdagingen: waarom het soms tegenzit

Het is niet altijd rozengeur en maneschijn. Vooral voor bedrijven met complexe processen kan het lastig zijn. Stel je hebt een wagenpark dat rijdt op gas, elektrisch en diesel. Dan moet je voor elk type apart tellen.

Ook de datakwaliteit is een pijnpunt. Hebben je medewerkers altijd netjes bijgehouden hoeveel liters diesel er in de shovel zijn gegaan? Vaak is het antwoord ‘eh… nee’. In dat geval moet je schatten. Dat mag, maar je moet wel aangeven dat het een schatting is en hoe betrouwbaar die is.

Als je net begint, is het verstandig om te focussen op de grootste bronnen. Dit heet de materiality analyse. Je hoeft niet meteen elk moertje en boutje te tellen. Begin met de grootste boosdoeners en breidt later uit.

De volgende stap: van meten naar verbeteren

Als je eenmaal weet wat je scope 1 uitstoot is, ga je pas echt wat doen. Je kunt namelijk pas verlagen wat je kunt meten. Dit is het moment om na te denken over een emissie-reductieplan behalen: stappenplan van A tot Z. Dit plan helpt je om doelen te stellen voor je wagenpark of je verwarmingssystemen.

Veel bedrijven kiezen ervoor om hun wagenpark te vergroenen. Elektrische auto’s hebben namelijk geen uitstoot aan de uitlaat (scope 1). Als je overstapt, daalt je scope 1 direct. Hetzelfde geldt voor het isoleren van je pand, waardoor je gasverbruik daalt.

Maar het gaat niet alleen om techniek. Het gaat ook om gedrag. Rijden je medewerkers zuinig? Wordt de verwarming uitgedaan als het pand leeg is? Dit soort kleine aanpassingen kunnen een groot effect hebben op je scope 1 cijfers.

Communicatie en certificering

Als je je scope 1 emissies eenmaal in beeld hebt, wil je dit waarschijnlijk delen. Dit kan intern, maar ook extern. Een goed CO2-communicatieplan precies en waarom is het belangrijk? helpt je om op een eerlijke manier te vertellen wat je doet.

Je wilt namelijk vermiden dat je de fout in gaat. Er bestaan namelijk veel misverstanden over CO2-uitstoot. Als je een plan maakt, zorg er dan voor dat je precies weet wat je meet en wat je niet meet. Zo voorkom je dat je per ongeluk claims maakt die niet kloppen.

Wil je echt laten zien dat je serieus bezig bent? Dan is de CO2-Prestatieladder een optie. Dit is een certificering waarbij je je uitstoot meet en verlaagt. Je kunt Alles over CO2-Prestatieladder: de complete gids voor 2025 lezen om te zien hoe dit werkt. Voor scope 1 is dit vaak een logische eerste stap omdat je hier de meeste controle hebt.

Let wel op de valkuilen. Er zijn Veelgemaakte fouten bij CO2-communicatieplan die je wilt vermijden. Een veelvoorkomende fout is het vergeten van bepaalde bronnen. Bedrijven tellen de auto’s wel, maar vergeten de gasverwarming. Zorg dat je scope 1 volledig is.

Conclusie: scope 1 is je basis

Scope 1 emissies zijn niet spannend, maar wel onmisbaar. Het is de harde kern van je uitstoot. Door dit goed in kaart te brengen, zet je een solide basis neer voor je duurzaamheidsbeleid. Het geeft je inzicht, controle en de mogelijkheid om echt impact te maken.

Of je nu een klein bedrijf bent met drie auto’s of een groot bedrijf met complexe installaties, de principes zijn hetzelfden. Tel wat je verbruikt, reken het uit en kijk waar je kunt verbeteren. Het is een continu proces, geen eenmalige klus. Door het serieus te nemen, ben je klaar voor de toekomst en voorkom je dat je achteraf moet inhalen.

Begin vandaag nog met tellen. Pak die energierekening erbij en kijk naar je wagenpark. Je zult verrast zijn hoeveel inzicht je krijgt uit die eerste stap. En onthoud: scope 1 is pas het begin, maar het is wel het begin van iets goeds.