Wat is scope 3 emissies precies en waarom is het belangrijk?
Wat is scope 3 emissies precies en waarom is het belangrijk?
Stel je voor: je bent een bakker. Een hele goede, trouwens. Je bakt brood dat iedereen in de buurt wil hebben. Maar als je naar je CO2-uitstoot kijkt, focus je meestal alleen op de oven (die brandt op gas) en het licht in de winkel (dat komt van elektriciteit). Dat is logisch. Dat voelt als jouw verantwoordelijkheid.
Maar wacht even. Wat zit er in dat brood? De tarwe komt uit Canada. De verpakking is gemaakt door een bedrijf in Duitsland. En je klanten rijden 10 kilometer om jouw brood te kopen. Al die reizen, al die productieprocessen daar ver weg… telt dat ook mee? Als je eerlijk bent, zorgt alles buiten je eigen oven voor veel meer uitstoot dan je oven zelf.
Dat is precies waar scope 3 emissies om de hoek komen kijken. Het is het grote, onzichtbare deel van je impact. In dit artikel leggen we op een makkelijke manier uit wat het is, waarom het de boel verandert, en hoe je er iets aan kunt doen zonder dat je hoofd ontploft.
Wat zijn scope 3 emissies eigenlijk?
Om scope 3 te begrijpen, moeten we even snel terug naar de basis. Bedrijfsuitstoot wordt meestal ingedeeld in drie ‘scopes’ (ofwel categorieën). De meeste mensen weten inmiddels wel:
- Scope 1: Alles wat je direct verbrandt. Denk aan de brandstof voor je bedrijfsauto’s of de gasverwarming in je pand. Je draait de kraan open en de CO2 komt hier direct vrij.
- Scope 2: De stroom die je koopt. Je gebruikt de energie niet zelf (die wordt ergens anders opgewekt), maar jij bent de eindgebruiker die er CO2 aan toevoegt.
En dan is er scope 3. Dit zijn de emissies die ontstaan door alle activiteiten van je organisatie, maar die liggen buiten je eigen directe controle. Ze komen uit de hele waardeketen. Je kunt het zien als de sporen die je bedrijf achterlaat in de hele economie, van bron tot einde.
Het gaat hier niet alleen over de CO2 van je producten, maar ook over hoe ze worden gebruikt en wat er ermee gebeurt als ze zijn afgeschreven. Scope 3 is vaak verwarrend omdat het zoveel omvat, maar het is eigenlijk heel logisch als je het opdeelt in de levenscyclus van een product.
Waarom is scope 3 veel belangrijker dan je denkt
Veel bedrijven denken dat ze 'klaar zijn' als ze hun eigen energie hebben vergroend. Ze installeren zonnepanelen en kopen een elektrische auto. Top! Maar als je scope 3 bekijkt, zie je vaak dat de eigen uitstoot maar een kleine 10% tot 20% is van het totaal. De rest zit 'm in de toeleveranciers, het woon-werkverkeer van medewerkers en het gebruik van je producten.
Waarom is dit nu zo belangrijk? Omdat de druk toeneemt. Overheden en investeerders kijken niet meer alleen naar Scope 1 en 2. Ze willen weten hoe jouw bedrijf de planeet beïnvloedt in de breedste zin van het woord. Als je scope 3 negeert, loop je het risico achter te raken op je concurrenten die hun hele keten al in beeld hebben.
Het is ook ethisch verantwoord. Als je als bedrijf zegt 'duurzaam' te zijn, maar je spullen worden gemaakt door kinderarbeid of in fabrieken die gigantisch vervuilen, dan klopt het verhaal gewoon niet. Scope 3 brengt de waarheid boven water.
De 15 categorieën: hoe zit dat in elkaar?
Je hebt vast gehoord dat scope 3 bestaat uit 15 categorieën. Dat klinkt als een examen met 15 vragen, maar maak je geen zorgen. Je hoeft niet meteen alle 15 te doen. De meeste bedrijven beginnen met de grootste boosdoeners.
De 15 categorieën lopen van 'aankoop van goederen en diensten' (categorie 1) tot aan het einde van het leven van je product (categorie 12) en zelfs investeringen (categorie 15). Om het simpel te houden, splitsen we ze op in drie groepen die voor de meeste bedrijven relevant zijn:
1. De upstream emissies (wat erin gaat)
Dit zijn alle emissies vóórdat jij je product maakt. Denk aan de grondstoffen die je inkoopt. Als je kleding verkoopt, zit hier de uitstoot van de katoenteelt, het verven van de stof en het vervoer naar jouw magazijn. Dit is vaak het grootste deel van de uitstoot.
2. De downstream emissies (wat eruit komt)
Dit gebeurt nadat jij je product hebt verkocht. Hoe wordt je product gebruikt? Als je een wasmachine verkoopt, telt de energie die de wasmachine in de komende 10 jaar verbruikt mee in jouw scope 3. Ook het transport naar de klant en de afvalverwerking horen hierbij.
3. De rest (capital goods en investments)
Dit zijn de grote investeringen die je doet, zoals de bouw van een nieuw kantoor of de aankoop van machines. Ook het woon-werkverkeer van je medewerkers valt hieronder. Iedereen die in de auto stapt om naar jouw bedrijf te komen, levert een bijdrage aan jouw scope 3.
De uitdaging: Waarom is het zo lastig?
Als je denkt: "Dit klinkt ingewikkeld", dan ben je niet de enige. Scope 3 is lastig omdat je vaak geen directe controle hebt over de emissies van je leveranciers. Jij kunt niet zomaar eisen dat een boer in Argentinië zijn landbouwmethode verandert.
Een andere uitdaging is de data. Waar haal je de cijfers vandaan? Je leverancier heeft misschien geen idee wat zijn eigen uitstoot is. Je zult dus soms moeten werken met schattingen of standaardwaarden (zoals emissiefactoren). Het is niet perfect, maar het is beter dan niets.
En dan is er nog de grens van je eigen invloed. Scope 3 emissies worden gedefinieerd als indirecte emissies waar je geen directe invloed op hebt. Toch is dat niet helemaal waar. Je hebt als inkoper vaak meer macht dan je denkt. Je kunt eisen stellen aan je leveranciers of kiezen voor lokale partijen.
Hoe begin je met scope 3 emissies meten?
Wil je weten hoe je dit aanpakt? Het begint met accepteren dat je niet alles in één keer hoeft te weten. De eerste stap is materialiteit: welke categorieën zijn het grootst voor jouw bedrijf?
Voor een kantoor dat vooral diensten levert, zijn de grootste impactposten vaak het woon-werkverkeer en de inkoop van laptops en kantoorartikelen. Voor een fabrikant is het de inkoop van grondstoffen. Focus je op de top 3, en je bent al een heel eind op weg.
Je kunt hiervoor tools gebruiken, zoals de CO2-uitstootcalculator van de RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland) of gespecialiseerde software. Maar een simpele Excel-sommetje met gemiddelde waardes werkt ook om te beginnen.
Wil je weten hoe je je hierop kunt voorbereiden? Op de pagina Hoe bereid je je voor op scope 3 emissies? staan praktische stappen om je data op orde te krijgen zonder dat je direct een consultant hoeft in te huren.
Scope 3 en de CO2-Prestatieladder
Nu we het hebben over meten, ontkomen we niet aan de CO2-Prestatieladder. Dit is een Nederlands hulpmiddel om bedrijven te helpen hun CO2-uitstoot te beheren. De ladder heeft vijf treden. Op de lagere treden focus je vooral op Scope 1 en 2. Maar zodra je naar trede 3, 4 of 5 wilt, ontkom je niet aan Scope 3.
Veel organisaties eisen van hun leveranciers dat ze gecertificeerd zijn op de ladder. Als leverancier moet je dan aantonen dat je niet alleen je eigen kantoor op orde hebt, maar ook je hele supply chain. Dit maakt scope 3 steeds meer een harde eis in aanbestedingen.
Het is slim om je hierop voor te bereiden. De pagina Alles over CO2-Prestatieladder: de complete gids voor 2025 legt precies uit hoe de ladder werkt en wat dit voor jouw bedrijf betekent. Het helpt je om scope 3 niet als een last te zien, maar als een kans om je bedrijf future-proof te maken.
Je kunt ook starten met de voorbereiding via Hoe bereid je je voor op CO2-Prestatieladder?. Dit is vooral handig als je in de bouw of techniek werkt, waar de ladder steeds vaker wordt gevraagd.
Veelgemaakte fouten bij scope 3
Er zijn een aantal valkuilen waar veel bedrijven in trappen. Een bekende is de 'perfectionist-fout'. Bedrijven willen alle data perfect hebben, waardoor ze nooit beginnen met meten. Scope 3 is bijna nooit 100% accuraat. Schattingen zijn prima, zolang je ze maar consistent bijhoudt en transparant bent over je methodiek.
Een andere fout is het negeren van de eigen medewerkers. Veel bedrijven vergeten het woon-werkverkeer. Toch is dit vaak een grote post. Door thuiswerken te stimuleren of te faciliteren dat medewerkers met de trein komen, kun je hier snel winst behalen.
Ook interessant om te lezen is hoe je deze fouten vermijdt bij certificeringen. Op de pagina Veelgemaakte fouten bij CO2-Prestatieladder trede 5 die je wilt vermijden staan tips die ook helpen bij het aanpakken van scope 3, vooral als je de hoogste trede van de ladder wilt bereiken.
Praktische voorbeelden: Wat doe je hiermee?
Laten we een voorbeeld nemen van een bedrijf dat kantoorartikelen verkoopt. Hun Scope 1 en 2 zijn laag (ze hebben een elektrische auto en zonnepanelen). Maar hun Scope 3 is enorm.
Ze kopen pennen in bij een fabrikant in Azië. Die fabrikant gebruikt plastic. De productie van dat plastic stoot veel CO2 uit (Categorie 1: Ingekochte goederen). Vervolgens vliegen de pennen naar Nederland (Categorie 4: Vervoer en distributie). De klant gebruikt de pen en gooit hem weg (Categorie 11: Gebruik van verkochte producten).
Wat kunnen ze doen? 1. Ze kunnen de leverancier vragen om gerecycled plastic te gebruiken. 2. Ze kunnen overstappen op een leverancier in Europa om het vliegverkeer te verminderen. 3. Ze kunnen pennen verkopen die navulbaar zijn, zodat de uitstoot per stuk omlaag gaat.
Dit zijn allemaal scope 3-maatregelen. Je hebt geen directe controle over de fabrikant, maar door je inkopen te veranderen, beïnvloed je de uitstoot enorm.
De voordelen van scope 3 aanpakken
Waarom zou je dit doen? Het is veel werk en het levert vaak geen direct geld op. Toch wel:
- Risicobeheer: Als je weet wat er in je keten gebeurt, ben je minder kwetsbaar voor schommelingen in grondstoffenprijzen of nieuwe wetgeving.
- Reputatie: Klanten willen steeds vaker weten wat de impact is van wat ze kopen. Transparantie is een pré.
- Innovatie: Door kritisch te kijken naar je leveranciers, kom je vaak slimmere, efficiëntere oplossingen tegen.
Het is niet alleen maar lasten. Het is ook een manier om je bedrijfsmodel te versterken voor de toekomst.
Conclusie
Scope 3 emissies zijn de verborgen reus in de klimaatdiscussie. Ze zijn vaak groter dan Scope 1 en 2 bij elkaar. Hoewel het ingewikkeld kan zijn om te meten omdat je afhankelijk bent van anderen, is het wel de plek waar de grootste impact te behalen valt.
Het gaat er niet om dat je morgen alle 15 categorieën perfect in beeld hebt. Het gaat erom dat je begint. Kijk naar je grootste impactgebieden, praat met je leveranciers en maak een plan. Zo bouw je aan een bedrijf dat niet alleen nu goed presteert, maar ook over tien jaar nog relevant is.
Door stap voor stap je scope 3 inzichtelijk te maken, zet je een enorme stap in de verduurzaming van je bedrijf. En dat is iets om trots op te zijn.